Nieuw middel tegen hersenoedeem

Hersenoedeem, een levensbedreigende zwelling binnen de schedel, kan worden tegengegaan door een nieuw middel dat de bloedhersenbarrière tijdelijk beter doorlatend maakt. Ierse en Amerikaanse neurowetenschappers beschrijven hun vondst gisteren in het wetenschappelijke blad Nature Communications. Het middel werkt bij proefdieren (muizen). Experimenten bij mensen zijn in voorbereiding.

Hersenoedeem heeft veel verschillende oorzaken. Het kan ontstaan door een flinke klap op het hoofd, maar ook door een hersentumor, een ontsteking in de hersenen en na een hartaanval of een beroerte. Door ernstige hoofdverwondingen belanden in Europa naar schatting jaarlijks 1,6 miljoen mensen in het ziekenhuis met hersenoedeem, en 66.000 mensen overlijden aan de gevolgen ervan. Het sterftecijfer onder die patiënten door andere oorzaken is ongeveer even hoog. De laatste tachtig jaar zijn er geen nieuwe therapieën tegen hersenoedeem bijgekomen, schrijven de onderzoekers.

De zwelling ontstaat door schade aan hersencellen, waardoor moleculen vrijkomen in het omringende vocht. Die vrije moleculen trekken water aan. Ook ontstaat er een ontstekingsreactie doordat het lichaam de rommel op wil ruimen. Rond ontstekingen ontstaan altijd zwellingen. Het probleem kan snel verergeren doordat de bloed-hersenbarrière de snelle afvoer van de rommel verhindert.

De huidige behandeling van hersenoedeem bestaat uit toediening van mannitol in de bloedbaan. Door hoge concentraties van dit suiker in het bloed trekt vocht weg uit de hersenen. Ingrijpender maatregelen bestaan uit het aftappen van de hersenvloeistof, of het maken van een gat in de schedel in een poging de druk op het brein te verminderen. Het effect van deze methoden is slechts tijdelijk.

Het nieuwe middel maakt gebruik van zogeheten RNA-interferentie. Met deze techniek kan een klein RNA-molecuul de werking van één gen tijdelijk uitschakelen. De onderzoekers legden het gen claudin-5 stil. Als het eiwit waarvoor dat gen codeert ontbreekt, wordt de bloedhersenbarrière tijdelijk doorlatend voor de vochtaantrekkende moleculen.