Wie wordt de nieuwe president van Egypte? De vier kanshebbers

Een man loopt langs affiches van de presidentskandidaten Moussa (links) en Morsi (rechts). Foto Reuters / Amr Abdallah Dalsh

Een mijlpaal voor Egypte. Morgen worden de eerste vrije presidentsverkiezingen gehouden sinds de val van Mubarak. Er zijn dertien presidentskandidaten. Geen van hen is de gedoodverfde winnaar, maar vier kandidaten worden als de grootste kanshebbers gezien. Dit zijn ze.

Amr Moussa
Amr Moussa (75) wordt gezien als favoriet. Opvallend, want Moussa is een oudgediende van het regime-Mubarak. Tien jaar lang was hij Minister van Buitenlandse Zaken, van 1991 tot 2001. Ook was hij tien jaar het hoofd van de Arabische Liga, dat hij naar kiezers uitlegt als een breuk met het regime. In een televisiedebat verdedigde hij zich met het het feit dat hij tien jaar geleden opstapte en geen deel van het regime uitmaakte toen het viel in 2011. “Je kunt hem niet echt een man van Mubarak noemen”, zegt ook NRC-buitenlandredacteur Carolien Roelants. “Hij is toentertijd eruit gezet omdat zijn ideeën niet helemaal parallel liepen met die van Mubarak. Je kunt hem daar dus niet mee vereenzelvigen.”

Moussa presenteert zichzelf nu vooral als een liberaal, als iemand die gelooft in een vrije economie en in sociale rechtvaardigheid. Hij is uitgesproken anti-Israël. Ook wil hij de armoedegrens optrekken, waar ongeveer 50 van de burgers rond of onder leeft, zei hij tegen de BBC.

Ahmed Shafiq
Ook Ahmed Shafiq (70) is een oudgediende van het regime, al diende hij maar heel kort onder Mubarak. In januari 2011, kort na het begin van de massale protesten, werd hij aangesteld als premier. Hij bleef aan toen Mubarak half februari van het toneel verdween. In maart 2011 stapte hij weer op: de Egyptische protestbeweging eiste dat alle ministers die onder Mubarak hadden gediend hun functie zouden neerleggen.

Shafiq is populair bij aanhangers van Mubarak en bij mensen die vrezen voor teveel islamitische inmenging in de regering. Hij heeft gezegd dat als hij wint, het land binnen één dag veilig en stabiel zal zijn. Correspondent Gert van Langendonck schreef gisteren in NRC Handelsblad dat Shafiq zijn verleden niet probeert te verdoezelen:

“Moussa en Shafiq hebben gemeen dat ze allebei oudgedienden zijn van het regime van Mubarak. ‘Feloul’ (overblijfselen) heet dat geringschattend in de volksmond sinds de opstand die vorig jaar Mubarak ten val bracht. Het verschil tussen de twee is dat Shafiq trots uitpakt met zijn ‘feloul’-verleden en zijn banden met het leger. Hij weet dat veel mensen met heimwee terugdenken aan de stabiliteit onder het vorige regime. Moussa pakt het subtieler aan: hij speelt zijn ervaring als politicus uit, maar zegt ook dat zijn vertrek naar de Arabische Liga in 2001 in feite een breuk was met het regime.”

Abdel Moneim Aboul Fotouh
Als voormalige Moslimbroeder doet Fotouh (60) nu als onafhankelijke kandidaat aan de verkiezingen mee. Hij is uit de Moslimbroederschap gezet omdat hij zich kandidaat stelde voor de verkiezingen. Fotouh wil een moderne staat op islamitische grondslag. Hij presenteert zich als een presidentskandidaat die de vrijheid wil vergroten. Ook heeft hij plannen om de sociale gerechtigheid en veiligheid te vergroten. Zo wil hij bijvoorbeeld een minimumloon instellen en binnen honderd dagen na zijn aanstelling de veiligheid in het land hebben teruggebracht.

Fotouh is populair onder de jeugd: hij gebruikt sociale media en wil als hij wint een ‘jonge’ vice-president aanstellen: iemand van onder de 45. Maar de idealen van Fotouh waren vroeger hele andere, schreef correspondent van Langendonck:

“De boodschap is duidelijk: Abol-Fottouh is de kandidaat van de jeugd, van het nieuwe Egypte. Men zou bijna vergeten dat Abol-Fottouh tot voor kort een Moslimbroeder was. Dat hij ooit stichtend lid was van Al-Gama’a al-Islamiyya, een groepering die in de jaren negentig de gewapende jihad aanhing. Dat hij als student ijverde voor gesegregeerde campussen en muziek haram vond, tegen de islam.”

Mohammed Morsi
Morsi (60) is de officiële kandidaat van de onder het regime van Mubarak verboden Moslimbroeders. De Moslimbroeders wilden eerst niet meedoen met de verkiezingen, om niet de suggestie te wekken dat ze over het hele land willen regeren. Uiteindelijk werd de zakenman en miljonair Khairat al-Shater kandidaat gesteld, maar die moest zich terugtrekken door een “niet afgehandeld gerechtelijk dossier”. Morsi, leider van de door de Moslimbroederschap opgerichte Vrijheid- en Gerechtigheidspartij, werd toen als vervanger naar voren geschoven. Hij staat in de peilingen steeds onderaan.

Morsi zei dat het tijd is om de beroemde slogan van de Moslimbroeders, ‘Islam is de oplossing’, in de praktijk te brengen. Critici zijn bang dat de conservatieve Moslimbroederschap, die zijn retoriek overigens sterk matigde, een radicaal-islamitisch beleid wil voeren in Egypte. Ook in het Westen heerst bij sommigen die angst. Zelf zegt Morsi ook christelijke minderheden te zullen beschermen. Hij doet vooralsnog alleen algemene uitspraken, schrijft Langendonck:

“Terwijl Morsi zelf zich beperkt tot banale uitspraken over de mooie toekomst die Egypte te wachten staat onder zijn bewind, mogen de sprekers die hem voorafgaan het publiek de volle lading geven. (…) In Mahalla beloofde Safwat Higazi dat Morsi het islamitisch kalifaat zal herstellen, met Jeruzalem als hoofdstad. De menigte zong enthousiast mee met een refrein van “miljoenen martelaren naar Jeruzalem”. De volgende dag zei de partij dat “wij niet verantwoordelijk zijn voor wat onze aanhangers zeggen”.

Wie er wint, is onduidelijk - ‘het is een wazige boel’

Bij de parlementsverkiezingen in februari wonnen de islamisten met een grote meerderheid. De Partij voor Vrijheid en Gerechtigheid van de Moslimbroederschap won 38 procent van de zetels in het parlement. Door onduidelijk beleid over de presidentsverkiezingen hebben de Moslimbroeders nu aan populariteit ingeboet, maar dat hoeft niet te zeggen dat er geen islamitische kandidaat wint, zegt Carolien Roelants:

“De Moslimbroeders hebben nogal een zigzagkoers gevaren - eerst wilden ze niet meedoen aan de verkiezingen, maar toen Aboul Fotouh zich kandidaat stelde deden ze toch mee. De kandidaat al-Shater moest zich vervolgens terugtrekken, waardoor de ‘tweedehands’ kandidaat Morsi naar voren schoof. Daarom is de populariteit van de Moslimbroeders afgenomen sinds de parlementsverkiezingen. Maar het zijn goede organisatoren, dus er kan nog van alles gebeuren.”

Ook is het moeilijk een helder onderscheid te maken tussen de plannen van de kandidaten, zegt Roelants:

“Er zijn in deze verkiezingen twee min of meer seculiere kandidaten en twee gelovige kandidaten. Er is een duidelijk verschil tussen die twee kanten. Verder is het moeilijk om een onderscheid te maken tussen Morsi en Aboul Fotouh, en Shafiq en Moussa. Dat is niet heel duidelijk. Afgezien daarvan is ook niet duidelijk wat de bevoegdheden zullen worden van de president. Het is dus een wazige boel.”