Onverwachts de hoogste vrouw in de krijgsmacht

Er vallen ontslagen bij Defensie en dus is er kritiek als een burger plots generaal wordt. „Ik ben nog nooit ergens gekomen omdat ik een vrouw ben”, zegt Hillie Beentjes.

Hillie Beentjes heeft geen ervaring met beslissingen over leven en dood. „Maar zoiets leer je ook niet tijdens een opleiding.” Foto Roger Cremers

Het zal meer mensen overkomen die besluiten een uniform aan te trekken, omdat ze bij de politie gaan, of in het leger. Het gebeurde Hillie Beentjes toen ze voor het eerst in haar marechausseepak het Centraal Station in Den Haag uitliep.

Ze had een afspraak in de binnenstad. Vroeger kon ze daar anoniem naartoe lopen. Nu viel ze op, was ze anders. „Er kwam iemand op me af die de weg vroeg naar het ministerie van Onderwijs.” Waarom vraag je dat aan mij, dacht ze even. Tot het tot haar doordrong. „Hij dacht waarschijnlijk dat ik van de politie was.” Als Hillie Beentjes over straat gaat, is ze niet langer een onzichtbare voorbijganger, maar altijd een ambtenaar in functie.

Het verschil met veel andere militairen en agenten is dat zij niet voor een geüniformeerd beroep koos zodra ze van de middelbare school kwam. Hillie Beentjes is 46 jaar. Ze studeerde economie en werkte op verschillende ministeries voor ze drieënhalf jaar geleden als directeur planning & control bij de marechaussee kwam. Afgelopen december werd ze, schijnbaar uit het niets, van burger generaal. Volgende week wordt ze zelfs de nieuwe plaatsvervangend commandant van de marechaussee. In aanloop daarnaartoe werd ze gisteren bevorderd tot generaal-majoor. Een rang die geen enkele vrouw in Nederland eerder kreeg.

Dat laatste vindt ze zelf overigens niet noemenswaardig. „Ik ben nog nooit ergens gekomen omdat ik een vrouw ben. Hoop ik.”

Haar militarisering, zoals dat heet, zorgde voor consternatie. Niet op het moment dat de militaire en ambtelijke top van het ministerie van Defensie besloten haar te benoemen, maar maanden later, nadat officieren hun belangenvereniging hadden gealarmeerd. Ze hadden Beentjes opeens in uniform op de kazerne zien rondlopen. Het ministerie maakte bekend dat de financieel-directeur militair werd „in het kader van haar loopbaanontwikkeling”. Hoe die er verder uit zou zien, werd verzwegen. Totdat minister Hans Hillen (Defensie, CDA) in antwoord op Kamervragen onthulde dat zij de op een na hoogste wordt bij de militaire politie.

Beentjes passeerde officieren die op die promotie gehoopt hadden. Of, zoals hun belangenvereniging in haar beklag schreef: „Terwijl collega’s allemaal door operationele hoepels moeten springen om een militaire carrière te kunnen maken, komt er nu vanuit de coulissen een witte raaf opduiken.”

Hillie Beentjes heeft „begrip voor de vragen”, zegt ze diplomatiek. Toch is ze onaangenaam verrast door het kabaal. Daar was ze door de leiding van het departement niet echt op voorbereid. „Vooral de manier waarop dit gespeeld is, en breed uitgemeten in de media, dat vind ik gewoon jammer. Zeker als de kritiek van mensen van buiten de organisatie komt, mensen die mij niet eens kennen. Het is dat mijn naam erbij staat, maar als ik hun commentaar lees, heb ik niet eens het gevoel dat het over mijzelf gaat.”

Van binnen de marechaussee heeft ze juist veel steun gekregen, zegt ze, is er „draagvlak”. De officieren die zich uitspraken, kwamen van de landmacht en de marine. Vervolgens kwamen de anonieme beledigingen op internet. „De reacties hebben natuurlijk te maken met de bezuinigingen. Er moeten veel mensen uit bij defensie, dus het roept vragen op als er iemand ‘van buiten’ wordt benoemd.” Defensie heeft nu nog 85 generaals, dat mogen er na de lopende bezuinigingen van 1 miljard euro nog maar zestig zijn.

Dat een burger gemilitariseerd wordt om aan een nieuwe plaatsvervangend commandant van de marechaussee te komen, wekt de indruk dat er geen getalenteerde officieren zijn die de post kunnen vervullen. Hillie Beentjes lacht hartelijk om die suggestie. „Daar ga ik geen oordeel over vellen.” Ook de vraag wat haar de meest geschikte kandidaat maakt vindt ze „lastig te beantwoorden”. Dan grijpt de woordvoerder in die bij het gesprek zit. „Wat Hillie natuurlijk heel erg meebrengt, is haar ervaring bij andere ministeries. Wij vallen qua beheer onder Defensie, maar kunnen op gezag van vijf, zes, zeven ministeries worden ingezet. Zij heeft die rijksbrede doorkijk.”

Hillie Beentjes vult aan: „Er is gewoon gekeken naar de samenstelling van het team en de competenties die daarin nodig zijn.”

Het belangrijkste verwijt dat haar gemaakt wordt – en de mensen die verantwoordelijk zijn voor haar promotie – is dat iemand die zelf nooit is uitgezonden straks beslist over het lot van marechaussees die naar bijvoorbeeld Afghanistan of Soedan moeten.

„Wat meespeelt”, zegt Beentjes, „is dat je als militair soms keuzes moet maken waarvan gezegd wordt: het gaat om leven en dood. Daar heb ik natuurlijk geen ervaring mee. Ook niet na mijn militaire opleiding van vier maanden die ik net heb afgerond. Maar zoiets leer je ook niet tijdens een opleiding. Ook op de KMA (Koninklijke Militaire Academie) worden alleen de principes en ethische vraagstukken bijgebracht. Tegelijkertijd: een groot deel van militaire ervaring is leidinggevende ervaring. Die heb ik vanuit mijn vorige functies wel. En ik heb de afgelopen jaren in de marechausseeraad meegedaan aan de besluitvorming rondom inzet van onze mensen. Zo’n beslissing neem je natuurlijk nooit alleen, in een professionele organisatie.”

Het is juist de uitvoering van zulke beslissingen die zij voor haar rekening wil nemen. „Want controller zijn is leuk, maar je staat toch aan de zijlijn en bekijkt achteraf hoe dingen gaan. Ik wil graag operationeel leiding geven.”

Wil ze dan ook echt de baas worden van de marechaussee, of misschien wel de eerste vrouwelijke commandant der strijdkrachten? „Die ambitie heb ik niet. Carrièreplanning is sowieso totaal niet aan mij besteed. Ik ben hier op ingegaan, omdat dit een baan is die ik leuk vind, dat is mijn belangrijkste criterium. Ik zie wel wat er hierna op mijn pad komt.”