Grillo veroorzaakt aardschok in Italië

Rechts heeft zwaar verloren bij lokale verkiezingen, maar links heeft daar maar half van geprofiteerd. Komiek Grillo biedt, via internet, een heel nieuw politiek alternatief.

Op een weekeinde met een bomaanslag op een school in Brindisi en een aardbeving bij Modena volgde gisteren een politieke aardschok in Parma, Palermo en veel andere Italiaanse provinciehoofdsteden. In de tweede ronde van de gemeenteraadsverkiezingen is in één klap een einde gemaakt aan de centrum-rechtse hegemonie. Oud-premier Silvio Berlusconi zwijgt. Oud-Legaleider Umberto Bossi worstelt met corruptieproblemen terwijl zijn partij zeven burgemeesters verliest. „De laatste waarschuwing’’, kopt de Corriere della Sera. „Een ander land’’, staat boven het commentaar in la Repubblica.

Het lijkt gedaan met de twee mannen die twee decennia het Italiaanse politieke toneel domineerden. „De desintegratie van rechts is inmiddels een feit’’, aldus commentator Massimo Franco in de Corriere della Sera.

Op het eerste gezicht lijkt het te gaan om een verschuiving van rechts naar links. In 29 provinciehoofdsteden werden burgemeesters gekozen. Centrum-rechts raakte er elf kwijt en bleef steken op zes burgemeesters, terwijl centrum-links groeide van negen naar vijftien. Partijleider Pierluigi Bersani van de Democratische Partij (PD) claimde de overwinning: „Zonder twijfel hebben wij gewonnen. Ik begrijp de sympathieke pogingen om de overwinning van ons af te nemen, maar we zullen dat niet toestaan.’’

Deze curieuze overwinningsspeech verraadt de grote onrust, niet alleen bij het weggevaagde rechts, maar ook op links. Want overal waar de burgers nieuwe alternatieven kregen aangereikt, verloor links. In Palermo vaagde de onafhankelijke kandidaat, oud-burgemeester Leoluca Orlando, de kandidaat van de Democratische Partij weg, met 75 tegen 25 procent. Ook in Parma werd de PD verslagen. Hier door de Beweging Vijf Sterren van komiek Beppe Grillo, met als kandidaat de onbekende informatica-expert Federico Pizzarotti (39), die nu burgemeester wordt.

Vooral die laatste overwinning leidt bij rechts en links tot zelfreflectie. „De crisis op rechts is zo ernstig dat ze zelfs ons kan schaden’’, concludeert partijstrateeg Paolo Gentiloni van de centrum-linkse PD. Het probleem voor links is „dat het electoraat dat centrum-rechts de rug toekeert, niet naar ons toe komt, maar overloopt naar de grillini, naar Orlando, of gewoon thuis blijft.’’

De opkomst was schokkend laag voor Italiaanse begrippen. In de provinciehoofdsteden ging maar 47 procent naar de stembus, tegen 63 procent bij de eerste ronde. In Parma, waar wel een nieuw alternatief was, bleef de opkomst constant, 61 procent, en lokte Federico Pizzarotti heel veel rechtse kiezers naar zijn Grillokamp. Pizzarotti groeide van 19 procent in de eerste ronde naar 60 procent nu. Zijn tegenstander Vincenza Bernazolli van de PD kreeg in de tweede ronde niets meer dan in de eerste: 39 procent.

Het electoraat heeft een nieuw speelveld gekozen, concludeert commentator Franco. Internet wordt steeds bepalender. Machtscentra blijken te doorbreken te zijn zonder veel geld, maar met de steun van een populaire komiek die de corrupte partijnomenklatoera aanklaagt. Daarom maken gevestigde politici zich zorgen over de landelijke verkiezingen van volgend jaar. Grillo ruikt de overwinning: „Parma is ons Stalingrad. Op naar Berlijn’’, zo twittert hij – ook in Italië op naar de hoofdstad.. Zijn doelen: macht aan de burgers. Transparantie in de politiek. „Democratie in plaats van kapitalisme.’’

Grillo mijdt de traditionele media, die hij beschouwt als handlangers van de gevestigde orde. Eén journalist, van de Corriere della Sera, mocht bij Grillo thuis zien hoe hij de uitslagen volgt op internet. Als Grillo op Facebook schrijft: „Parma: Pizzarotti 60,1% – Bernazolli 39,8’’, staan er enkele seconden later 895 reacties onder en hebben 4.566 personen op „Vind ik leuk’’ geklikt, zo ziet de verslaggever. „De komiek heeft een invloed waarvan communicatiestrategen duizelen.’’

Grillo is thuis in zijn kamer effectiever dan in tv-studio’s, zo weet de komiek zelf. „Hij is fysiek afwezig, maar op internet buiten de oevers getreden’’, aldus de Corriere della Sera.