De piramide is eindelijk gered. Waarschijnlijk

Opnieuw staat de Pyramide van Austerlitz in de steigers. Honderden palen houden het bouwsel overeind. „Eigenlijk is het waanzin, zo’n monument van gras en aarde.”

De Pyramide van Austerlitz, goed voor 35.000 bezoekers per jaar, staat in de steigers: de derde grote renovatie van het monument. Foto’s Rien Zilvold

„Een monument dat de eeuwen moet trotseren.” Een verlangen, in 1804 beschreven in een brief aan keizer Napoleon. Auteur: de Franse generaal Auguste de Marmont. Zijn wens leidde tot de bouw van de Berg van Marmont, in 1806 omgedoopt tot de Pyramide van Austerlitz.

De piramide bestaat uit plaggen gras die als een trap naar boven klimmen. Aan vier kanten, trede voor trede, met militaire precisie door De Marmonts leger opgebouwd tot 37 meter hoogte. Op die hoogte torent een stenen obelisk uit boven de bossen van de Utrechtse Heuvelrug. In de verte de contouren van Utrecht, aan de andere kant uitzicht op de zendmast van Lopik.

Ruim tweehonderd jaar geleden bouwde De Marmont de piramide ter ere van zijn oude strijdmakker Napoleon. Nu moet een bouwtechnische noodgreep van 205 palen het monument redden.

De westkant van de piramide staat in de steigers. Een hijskraan zwenkt boven het gras. In het midden een gapend gat tussen de treden. De aarde eronder is verzakt.

Dit is de derde grootschalige renovatie van de piramide. Het Prins Bernhard Cultuurfonds en de provincie Utrecht hebben er tot dusver 1,5 miljoen euro voor betaald. Frans ter Maten, directeur van beheerder Landschap Erfgoed Utrecht: „Het lijkt erop dat we de definitieve oplossing hebben.”

In het voorjaar van 1804 was het land tussen Zeist en Woudenberg Frans grondgebied, na de verovering van de Nederlandse Republiek door de Fransen in 1795. Generaal De Marmont bereidde op de heidevlakte zijn leger voor op Napoleons voorgenomen invasie van Engeland. Hij liet waterputten slaan, richtte een groot tentenkamp op. Uit Parijs kwam een groep komedianten om zijn leger te vermaken in een speciaal aangelegd amfitheater achter het kamp. „Het mooiste kamp van de wereld met het best getrainde leger”, schreef De Marmont. Als bevestiging van zijn succes – en tegen verveling bij zijn manschappen – liet de generaal in 27 dagen zijn eigen monument bouwen, naar het voorbeeld van de Pyramide van Gizeh. Deze had De Marmont op veldtocht met Napoleon in Egypte gezien.

Het monument raakte in verval toen de generaal in de zomer van 1805 met zijn troepen naar Zuid-Duitsland werd gestuurd. Overwoekerd door bossen, begroeid met planten. Niets meer dan een merkwaardige bult op de Utrechtse Heuvelrug.

Een eerste grote renovatie tussen 2001 en 2004 herstelde het uiterlijk van de piramide, maar bracht ook problemen. Aannemer Wijnand Blaauwendraat vertelt dat er een enorme laag aarde en gras bovenop de bult werd gesmeerd. De treden werden weer zichtbaar. Er werd speciaal, lang gras gebruikt, dat zich moest vastgrijpen in de oude laag. Maar, vertelt Blaauwendraat, de twee lagen aarde gingen bij regenval als een soort lawine over elkaar heen glijden. „Dat is niet verstandig aangepakt.”

In 2004 ging het mis. De piramide verzakte voor een groot deel. Ook een tweede renovatie hield geen stand. Vorig jaar, uitgerekend op 14 juli – de nationale feestdag van Frankrijk – verzakte het monument opnieuw. Blaauwendraat was er „behoorlijk ziek van”. Nu wordt grof geschut ingezet, vertelt de aannemer: „We fixeren de hele piramide door er verticaal een grote rij palen in te slaan.” Over de hele breedte van de twaalfde en de vijfentwintigste trede wordt een gat gemaakt. Daarin worden rijen van 125 en 80 palen geslagen, die vijf meter diep de grond in verdwijnen. Blaauwendraat: „Deze techniek hebben we aan de achterkant van de piramide ook gebruikt, en daar houdt het goed stand. Half juni zijn we klaar. Dan is het echte verzakken verleden tijd.”

Dat is maar goed ook, zegt Frans ter Maten. „Het monument is een belangrijk symbool van de Franse Tijd in Nederland. Napoleon bracht ons de maten, de burgerlijke stand, het burgerlijk wetboek en het wetboek van strafrecht. De piramide is een van de belangrijkste herinneringen aan die Nederlandse geschiedenis.” Het monument trekt jaarlijks 35.000 bezoekers. Zij betalen een paar euro om het bouwwerk te beklimmen. Opbrengst: circa 70.000 euro. Te weinig, volgens Ter Maten. Hij wil groeien. Komende zomer reist hij naar België voor een gesprek met de beheerders van de Leeuw van Waterloo, het herdenkingsmonument van de Slag bij Waterloo tussen het leger van Napoleon en Engelse, Nederlandse en Pruisische troepen in 1815. Idee is dat de monumenten toeristen naar elkaar zullen doorsturen.

Na meer dan tweehonderd jaar lijkt de wens van Auguste de Marmont in vervulling te gaan. Een monument voor de eeuwigheid. Hoewel, zegt Blaauwendraat, onderhoud blijft nodig. Provincie Utrecht houdt een potje van 70.000 euro achter de hand, mocht het weer misgaan. Directeur Ter Maten verzucht: „Het is eigenlijk waanzin wat De Marmont heeft gedaan, zo’n monument van gras en aarde. Dat blijft niet zomaar liggen, dat lééft. Nu is het eindelijk gered. Denk ik.”