Column

De ongeregisseerde lege stoel van Tofik Dibi

Filosoof, schrijver en tv-maker Stine Jensen schrijft elke dinsdag over media, populaire cultuur en hypes.

Het had iets tragikomisch: de multiculturele talkshow De halve maan – onzichtbaar want weggestopt op de vrijdagmiddag – haalde voor de tweede keer het nieuws omdat er iemand niet aan tafel zat. Eerder dit jaar wilde imam Al-Haddad niet met een ongesluierde vrouw aan tafel wilde zitten en verliet presentatrice Naeeda Aurangzeb de tafel. Dat leverde een rel op. En afgelopen vrijdag was er de lege stoel van Tofik Dibi.

Gebiologeerd bleef ik naar die lege stoel kijken, terwijl de presentatoren uitlegden dat daar eigenlijk iemand had moeten zitten. De lege plek op televisie was spannend en surrealistisch. Het was een vraagteken, een raadsel dat niet meteen kon worden opgelost. En dat was een verademing na weken van lijsttrekkerskabaal (Eerlijk Helder Henk!) en kapitalen (BAM!). Het tv-ritme van eindeloze herhalingen van dezelfde fragmenten met dezelfde personen werd – heel even – opengebroken.

Die medialogica had mij al flink een richting opgeduwd: Tofik Dibi, die is wel héél erg groen. De bijvoeglijk naamwoorden waren over elkaar heen gebuiteld, ‘lichtgewicht’, ‘groen’, ‘incapabel’ en hoe meer herhalingen van Stekker en Stropdas, hoe infantieler en lichtgewichter Dibi werd. Tot die lege stoel. Nadat bekend werd dat het partijbestuur Dibi had verordonneerd op kantoor te komen, was het even stil. Daarna zei de ‘welp’ dat hij een ‘leeuw’ was die het ‘vechtend’ opnam tegen een ‘ondemocratisch’ partijbestuur.

Inmiddels strijden Dibi en Sap er via de media weer lustig op los, en is het beeldencircus inclusief de duiding weer begonnen. Neem Nieuwsuur. Jolande Sap werd eerst stevig geïnterviewd, maar het gesprek werd meteen gevolgd door een persiflage, want ‘na een traan hoort een lach’. En zo begon volgens de wetten van Hollywood het stapelen van beelden en emoties weer van voren af aan met als inzet wie nu het allergrootste lichtgewicht was: Sap, Dibi of het partijbestuur. Nieuwsuur kandideerde en diskwalificeerde alvast zijn eigen gast.

Mediafilosofen hebben er op gewezen dat je door de snelle opeenstapeling van beelden nauwelijks toekomt aan diepere betekenis. Zodra je de Stekker hebt verwerkt, dient het volgende beeld zich weer aan. De radicale kanteling van imago’s volgt uit deze medialogica: Dibi is leeuw of welp, slachtoffer of dader, eenzaam of bemind. Denk ook aan de kanteling in de beeldvorming bij bijvoorbeeld Bokito, DSK en de ouders van Maddy.

Is er een weg uit dit ijzeren patroon? Zelf snak ik al een tijdje naar een kritisch programma over beeldcultuur à la het voormalige VPRO programma Het blauwe licht, waarbij de analyse van beeld wordt gevolgd door reflectie.

Terug naar die lege plek. In een voor geproduceerde televisie werkelijkheid verraste de lege stoel ook, omdat het een teken was van ‘echtheid’ – het was immers ongeregisseerd. Daarmee beantwoordde de lege stoel op haar beurt aan de medianormen van authenticiteit en spontaniteit als het summum van goede televisie. Maar toch bood de lege stoel ook opluchting en ruimte, omdat er letterlijk een plek voor interpretatie van de kijker was gecreëerd. Heel even was Dibi welp én leeuw, heel even wisten we het niet zo zeker meer. En zo kan televisie die in het teken staat van afwezigheid, ineens volop de aandacht vragen.