De lege talkshowstoel

Het had iets tragikomisch: de multiculturele talkshow De halve maan – onzichtbaar want weggestopt op de vrijdagmiddag – haalde voor de tweede keer het nieuws omdat er iemand niet aan tafel zat. Eerder dit jaar wilde imam Al-Haddad niet met een ongesluierde vrouw aan tafel zitten en verliet presentatrice Naeeda Aurangzeb de tafel. Dat leverde een rel op. En afgelopen vrijdag was er de lege stoel van Tofik Dibi.

Gebiologeerd bleef ik naar die lege stoel kijken, terwijl de presentatoren uitlegden dat daar iemand had moeten zitten. De lege plek op televisie was spannend en surrealistisch. Het was een vraagteken, een raadsel dat niet meteen kon worden opgelost. En dat was een verademing na weken van lijsttrekkerskabaal (‘Eerlijk, Helder, Henk!’) en kapitalen (BAM!). De medialogica van eindeloze herhalingen van dezelfde fragmenten met dezelfde personen werd – heel even – opengebroken.

Die medialogica had mij al flink een richting opgeduwd: Tofik Dibi, die is wel héél erg groen. De bijvoeglijke naamwoorden waren over elkaar heen gebuiteld, ‘lichtgewicht’, ‘groen’, ‘incapabel’ en hoe meer herhalingen van Stekker en Stropdas, hoe infantieler en lichtgewichter Dibi werd. Tot die lege stoel. Nadat bekend werd dat het partijbestuur Dibi had verordend op kantoor te komen, was het even stil. Daarna zei de ‘welp’ dat hij een ‘leeuw’ was die het ‘vechtend’ opnam tegen een ‘ondemocratisch’ partijbestuur.

Inmiddels strijden Dibi en Sap er via de media weer lustig op los en is het beeldencircus inclusief de duiding weer begonnen. Neem Nieuws-uur. Jolande Sap werd eerst stevig geïnterviewd, maar het gesprek werd meteen gevolgd door een persiflage, want ‘na een traan hoort een lach’ . Zo begon volgens de wetten van Hollywood het stapelen van beelden en emoties van voren af aan met als inzet wie nu het allergrootste lichtgewicht was: Sap, Dibi of het partijbestuur.

Mediafilosofen wijzen erop dat je door de snelle opeenstapeling van beelden nauwelijks toekomt aan diepere betekenis. Zodra je de Stekker verwerkt hebt, dient het volgende beeld zich aan. De radicale kanteling van imago’s volgt uit deze medialogica: Dibi is leeuw of welp, slachtoffer of dader, eenzaam of bemind. Denk ook aan de kanteling in de beeldvorming bij bijvoorbeeld Bokito, DSK en de ouders van Maddy. Is er een weg uit deze medialogica? Zelf snak ik al een tijdje naar een kritisch programma over beeldcultuur à la het voormalige VPRO-programma Het Blauwe Licht, waarbij je de analyse van beeld tot uitgangspunt neemt en reflectie daarop.

Terug naar die lege plek. In een voorgeproduceerde tv-werkelijkheid verraste de lege stoel, omdat het een teken was van ‘echtheid’ – het was immers ongeregisseerd. Daarmee beantwoordde de lege stoel aan de medialogica van authenticiteit en spontaniteit als het summum van goede tv. Toch bood de lege stoel ook opluchting en ruimte, omdat er letterlijk een plek voor interpretatie voor de kijker was gecreëerd. Heel even was Dibi welp én leeuw, heel even wisten we het niet zeker meer. En zo kan televisie die in het teken staat van afwezigheid ineens volop de aandacht vragen.