De cultuur slinkt

De adviezen van de Raad voor Cultuur (RvC) aan staatssecretaris Zijlstra (Cultuur, VVD) voor de toekenning van kunst- en cultuursubsidies voor de periode 2013-2016 maken het slinken van het culturele leven in Nederland definitief en bevestigen het verdwijnen van gelouterde instellingen als de Rijksakademie, tenzij een volgend kabinet anders beslist. Tegelijk spreekt de Raad zich bezorgd uit over de afname van het aanbod van kunst en cultuur. Ook beklemtoont hij het belang van „essentiële schakels” als kunsteducatie en het koesteren van talent.

Er moet 125 miljoen worden bezuinigd. Weinig is veilig en ondernemerschap is heilig, en daar is wat voor te zeggen. Maar er zijn ook oude reflexen. Zo wordt op het Teylers Museum in Haarlem stevig beknibbeld. Het argument? Het maakt kans op een plek op de Unesco Werelderfgoedlijst en dat zou de museumfunctie ondergraven – terwijl niets het publiek en sponsors zo aanspreekt als juist de zegen van die lijst.

Grote instellingen als Toneelgroep Amsterdam, het Koninklijk Concertgebouworkest, Het Nationale Ballet en het Nederlands Dans Theater krijgen de subsidie die ze aanvroegen. De RvC kiest voor klasse. Maar het Rotterdamse Scapino Ballet wordt óók gesubsidieerd, aarzelend en onder voorbehoud, en ook uit de Randstad. Daardoor krijgt het Groningse Club Guy & Roni niks – zuur voor het Noorden, te meer omdat in de RvC enthousiasme voor dat dansgezelschap bestaat.

Het Amsterdamse Rijksmuseum profiteert dan weer niet van de Randstad-bonus. Dat heeft te lijden onder de wet van de remmende voorsprong. Als er nou één museum doet aan cultureel ondernemerschap, dan het Rijks. Het werft sponsors, het is vernieuwend en spraakmakend (met de diamanten schedel van Damien Hirst, maar ook met de slim gepresenteerde aanwinst van een zeventiende-eeuws vrouwenportret). Het bedient stromen publiek ondanks een langdurige renovatie. Maar het krijgt van de RvC een strafkorting op grond van algemene frasen in plaats van argumenten.

Zijlstra wordt netjes bediend door de RvC, wat deze adviezen een schoolmeesterstoon geeft. Met een pluim voor goed gedrag en bij wijze van een zoen van de juffrouw een extra miljoentje als je beter je best doet. De staatssecretaris kondigde direct aan de adviezen te volgen. Dat is een tik op de neus voor de vorige voorzitter Els Swaab – in 2011 negeerde Zijlstra de adviezen van ‘haar’ RvC. Swaab stapte op.

Nu doet hij zaken met de nieuwe voorzitter, Joop Daalmeijer, die zich, net als hij, gretig opstelt als een buitenstaander in de culturele sector. Onder zijn leiding likt de RvC in de meeste adviezen de hand van de staatssecretaris. De tijden zijn veranderd en dat zullen ze de kunstwereld bijbrengen.