Crisis heeft nu eigen samenzwering

Een vangnet van 500 miljard euro, of een Brusselse truc om greep te krijgen op andermans schatkist? De emoties over het Europees Stabiliteitsmechanisme lopen hoog op. De Tweede Kamer debatteert vanavond over ratificatie.

Is het een betrouwbare en noodzakelijke veiligheidsgordel voor eurolanden? Of is het een staatsgreep van Brusselse bureaucraten die binnenkort moeiteloos een greep kunnen doen uit de schatkist van zeventien landen?

Weinig Europese initiatieven roepen zoveel emoties op als het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM) dat vanavond en morgen voor ratificatie aan de Tweede Kamer wordt voorgelegd. „Het ESM is illustratief voor de manier waarop Europa met zijn burgers omgaat”, zegt SP-Kamerlid Ewout Irrgang. „De burger is weer niets gevraagd. Zo is de hele euro tot stand gekomen.”

Het vangnet van 500 miljard euro voor eurolanden die in problemen komen, moet hoe dan ook worden gestopt, vinden tegenstanders, die hun ongenoegen vooral op internet laten zien. Meer dan 10.000 mensen, van wie velen anoniem, hebben bijvoorbeeld een digitale petitie ondertekend die de Tweede Kamer oproept tegen ratificatie te stemmen. Via het ESM zou Nederland zijn greep op de eigen begroting verliezen.

De kans dat de Kamer daadwerkelijk tegen ratificering zal zijn, is echter verwaarloosbaar. Juist de recente crises hebben volgens een meerderheid laten zien dat een groot en permanent noodfonds noodzakelijk is. Op die manier moeten speculanten overtuigd raken dat speculeren tegen een euroland kansloos is. Volgens premier Rutte zou het onverstandig zijn om met de ratificatie te wachten tot na de verkiezingen, ook al is het kabinet demissionair.

Maar PVV-leider Geert Wilders wil een beslissing over het fonds uitstellen. Via een kort geding probeert hij het Kamerdebat over de verkiezingen heen te tillen. Een Kamermeerderheid vindt – met Rutte – dit geen goed idee. „Er moet een goede brandweerwagen klaar staan voor als het daadwerkelijk misloopt”, zegt PvdA’er Ronald Plasterk. Hij zal samen met VVD, CDA, GroenLinks en D66 voor de oprichting van het EMS stemmen. „Dit kan geen uitstel hebben. Dreiging rond Griekenland is reëel, in het uiterste geval moeten we besmetting kunnen voorkomen.”

Maar het noodfonds is niet gratis. Het ESM, dat in juli operationeel moet worden, krijgt een leencapaciteit van 500 miljard euro. Voor Nederland komt dat neer op een storting van 4,6 miljard euro en een garantiestelling van 35 miljard. Dat laatste bedrag is binnen zeven dagen opeisbaar. Een professioneel ogend filmpje van tegenstanders op YouTube hint op een Europese samenzwering. Het vertelt onder meer dat bestuurders immuniteit genieten, dat parlementen buitenspel staan en dat het vangnet met honderden miljarden kan worden uitgebreid.

Ook voorstanders van het ESM, zoals Plasterk, zijn gevoelig voor een deel van de kritiek. Bijvoorbeeld over tekortschietende controle op de inzet van de gelden. De Kamer zal daarom via een motie de garantie eisen dat het parlement expliciet moet instemmen met een eventuele uitbreiding van het vangnet. In het akkoord is een ruime meerderheid van de ESM-bestuurders – de ministers van Financiën – voldoende. Plasterk wil met de motie „een maximale betrokkenheid van de Kamer” afdwingen.

Maar, zegt SP’er Irrgang, dan kan je beter wachten met ratificeren. „Die ratificatie is het ultieme drukmiddel. Dat moet je niet weggeven, voordat alles goed is geregeld.” Hij heeft ook grote inhoudelijke bezwaren. „Het ESM is exclusief gekoppeld aan de bezuinigingspolitiek die niet werkt. Je kan alleen steun krijgen in ruil voor bezuinigingen.”

SP, PVV, ChristenUnie en Partij voor de Dieren stemmen vermoedelijk tegen ratificatie. CU-leider Arie Slob, die binnen de ‘Kunduz-coalitie’ instemde met 12 miljard aan extra bezuinigingen, is niet tegen het noodfonds. „Maar dan moeten we het wel goed regelen. We verliezen zeggenschap over 40 miljard euro. In de praktijk hebben alleen Duitsland, Frankrijk en Italië vetorecht. Dat moet Nederland ook krijgen.”

In het nieuws: pagina 4-5