AFM roept banken op: matig hypotheekrente

De AFM roept banken op terughoudend te zijn met de renteopslag op hypotheken. De discussie over de marges van banken is weer terug, na een uitzending van Kassa.

Lex en Loes hebben de kijkers van Kassa weten te raken eind april. Ze kregen onlangs een brief van ABN Amro, vertelden de studiogasten. Er stond in dat de renteopslag op hun variabele hypotheken werd verhoogd. Voor Lex stegen de lasten ongeveer 300 euro per maand. Zijn hypotheekadviseur bleek al even verrast als hijzelf. Ook Loes had er „never nooit niet” van gehoord. Je moet banken toch kunnen vertrouwen, zei ze.

Bel de Autoriteit Financiële Markten (AFM), adviseerde het consumentenprogramma. En dat deden de kijkers van Kassa. De AFM kreeg tientallen klachten en meldingen. „Dat gebeurt niet vaak naar aanleiding van één uitzending”, zegt een woordvoerder. Gisteren deed de AFM vervolgens een oproep aan de banken: wees terughoudend met jullie opslag. Zo staat de hypotheekrente opnieuw ter discussie, net als in de laatste drie jaar.

Bij variabele hypotheken stijgt en daalt de rente mee met de marktrente. Vaak bestaat de rente uit een basistarief en een opslag. Via die opslag rekenen banken de kosten door die ze maken om zelf te lenen. Door de schuldencrisis is lenen op de kapitaalmarkt duurder geworden. ABN Amro en ING verhogen deze zomer daarom de renteopslag. Bij ABN Amro gaat het om een stijging van 1 naar 2 procent, die 6.000 klanten raakt. De rente van 19.000 ING-klanten gaat van 2,4 naar 2,75 procent. Op jaarbasis kan het klanten duizenden euro’s meer kosten.

De Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) deed in 2010 onderzoek naar de hypotheekmarkt. Er waren geen aanwijzingen voor prijsafspraken tussen banken. Wel concludeerde de NMa dat de winstmarges op hypotheken sinds 2009 waren gestegen. Ook waren de hypotheekrente en de marges hoger dan in een aantal buurlanden.

Maar na het onderzoek daalden de marges weer tot het oude niveau van voor de kredietscrisis, concludeerde de NMa vorige zomer. De „maatschappelijke commotie” zou de banken onder druk hebben gezet om de opslag te verlagen.

De AFM gaat nu met de banken in gesprek, vertelt de woordvoerder. „Banken hebben beloofd het belang van hun klanten centraal te stellen. Zelfs al staat de opslagverhoging in het contract; de vraag is hier of ze transparant genoeg zijn geweest. Klanten weten vaak niet wat de bandbreedte is van de opslag. En zo’n aankondiging per brief komt altijd onverwachts.”

Ook wijst de AFM op nieuwe regelgeving per 1 januari 2013. Vanaf die datum moeten banken „zeer specifiek” aangeven hoe de rente en de opslag zijn opgebouwd.

De woordvoerders van ABN Amro en ING kunnen de reacties van klanten begrijpen. Ze wijzen erop dat de opslag voor het eerst wordt verhoogd sinds 2009. „In die zin zijn we terughoudend geweest”, zegt de woordvoerder van ABN Amro. „Maar het is simpel. De variabele hypotheken waar het om gaat zijn verlieslatende producten.” De woordvoerder van de ING verwijst naar filmpjes met uitleg op de website. „Je kunt niet transparant genoeg zijn.”

Piet Eicholtz, hoogleraar Vastgoedfinanciering en Vastgoedbeleggingen aan de Universiteit van Maastricht, pleit voor wetenschappelijk dataonderzoek naar de winstmarges: „Nederlandse banken vragen en krijgen hogere marges dan hun buitenlandse broeders en zusters. Terwijl ze op dezelfde interbancaire markt hun geld lenen tegen dezelfde kosten. Je kunt je afvragen hoe dat komt. Maar zolang de AFM geen aanwijzingen heeft dat er sprake is van excessieve marges, kun je niet meer doen dan een moreel appél. Maar dat is hetzelfde als vragen: kun je je winst alsjeblieft wat omlaag schroeven?”