Hollande wekt wrevel Merkel bij NAVO

Op de NAVO-top in Chicago markeert president Hollande enkele verschillen met zijn voorganger: troepen weg uit Afghanistan en meer begrip voor Rusland en Turkije.

Op de NAVO-top in Chicago wijst iemand van de organisatie kanselier Merkel waar ze moet staan voor de traditionele ‘familiefoto’, terwijl de Franse president Hollande komt aanlopen. Foto AFP

Officieel spraken de regeringsleiders van de 28 NAVO-landen gisteren, op de eerste dag van de NAVO-top in Chicago, over ‘defensie in tijden van economische crisis’. Ze kwamen met een lange lijst van projecten om samen te werken, waardoor ze geld uitsparen. En de Amerikaanse president Obama zei dat dat geld dan niet gebruikt moet worden voor iets anders dan defensie – de Amerikanen vinden dat de Europese landen daar nu al veel te weinig aan uitgeven.

Het niet-officiële onderwerp was: François Hollande, de nieuwe president van Frankrijk. „Iedereen was nieuwsgierig naar hem”, zei demissionair minister van Defensie Hans Hillen (CDA) na de vergadering.

In zijn verkiezingscampagne had Hollande gezegd dat de Franse troepen al eind dit jaar teruggetrokken zouden worden uit Afghanistan en op de NAVO-top in Chicago was duidelijk dat dit ook echt gebeurt.

De Duitse bondskanselier Angela Merkel was er geïrriteerd over en de Amerikanen waren meteen begonnen met druk uitoefenen: Hollande had een belofte gedaan aan zijn kiezers, maar zijn land had internationale verplichtingen. Hij kon niet zomaar het NAVO-principe voor Afghanistan ‘samen erin, samen eruit’ in gevaar brengen en zou moeten beloven dat de Fransen intensief hun best blijven doen voor Afghanistan – om anderen niet op het idee te brengen dat je de ISAF-missie zomaar kunt verlaten, net nu de NAVO in Chicago wil gaan beslissen over een ordelijke terugtocht uit Afghanistan voor 2014.

En dat deed Hollande, min of meer: hij zei dat er Franse militairen achterblijven om het Afghaanse leger te trainen en dat zijn land de Afghanen ook na 2014 blijft helpen.

Na de vergadering bleek dat ook onder zijn leiding Frankrijk eisen stelt aan het nieuwe raketafweersysteem van de NAVO. Want dat was het tweede officiële onderwerp van de dag. NAVO-secretaris-generaal Rasmussen verklaarde in Chicago dat een onderdeel van het afweersysteem nu onder NAVO-commando staat en operationeel is, waardoor de landen gewaarschuwd kunnen worden voor inkomende raketten.

Hollande kwam op zijn persconferentie met voorwaarden: het nieuwe systeem mag niet te duur zijn, moet geen problemen veroorzaken voor de Franse kernwapensystemen, de Europese industrie moet er beter van worden. En hij vond dat Rusland zich er niet door bedreigd mocht voelen.

Maar Rusland zegt dat het zich er wel door bedreigd voelt. De stafchef van het Russische leger dreigde begin deze maand nog met een preventieve raketaanval als de NAVO doorgaat met de opbouw van het anti-raketsysteem.

De Russische president Poetin wilde ook niet naar de NAVO-top in Chicago komen – officieel omdat dat hem niet goed uitkwam. Voor de NAVO zelf is duidelijk dat Poetin even geen zin heeft om te werken aan een betere relatie met het militaire bondgenootschap. Rusland eist een garantie dat het afweersysteem nooit tegen Rusland gebruikt zal worden.

Hollande zei dat „de dialoog met Rusland noodzakelijk” is en dat dit land zich „volledig zeker” moet kunnen voelen.

In Chicago had Hollande al voor het begin van de top de ene na de andere regeringsleider op kennismakingsbezoek gehad in zijn hotel, onder wie demissionair premier Mark Rutte. Hollande nam gistermiddag ook ruim tijd voor een gesprek met de Turkse president Gül. Onder zijn voorganger Sarkozy werd de relatie tussen de twee NAVO-landen Frankrijk en Turkije steeds moeizamer: Sarkozy kwam stevig op voor een goede omgang van de NAVO met de EU, waar Turkije juist niets van moest hebben – omdat Cyprus bij de EU zit en Turkije zelf steeds minder kans lijkt te maken om ooit nog EU-lid te worden.

Net voor de verkiezing van Hollande was er nog een conflict tussen Frankrijk en Turkije, over een bijeenkomst die de NAVO in Chicago organiseert met dertien landen waarmee de NAVO een ‘speciale relatie’ wil hebben. Frankrijk wilde dat de EU daar bij zou zijn, Turkije was er tegen. Twee dagen voor de tweede ronde in de Franse presidentsverkiezingen gaf Frankrijk toe: de EU doet niet mee als speciale NAVO-partner.

Bij de NAVO is de verwachting dat Hollande niet zoveel problemen met Turkije zal maken als Sarkozy. Daarom was er naast zorg over het vertrek van de Franse troepen uit Afghanistan bij de NAVO ook opluchting over de komst van Hollande. Die zou in zijn gesprek met Gül gisteren hebben gezegd dat Frankrijk zijn best zal doen voor Turkije in de onderhandelingen over toetreding tot de EU – al zit die toetreding er ook volgens Hollande nog lang niet in.

Premier Rutte wilde over zijn eigen gesprek met Hollande alleen zeggen dat het „heel goed” was geweest en dat ze „uiteraard” verschillen van inzicht hadden over de manier waarop er in Europa economische groei kan ontstaan. Rutte merkte in Chicago hoe de Amerikanen meeleven met de crisis in de eurozone. Na een rede die hij zaterdag hield bij de denktank Chicago Council on Global Affairs, over de relatie van Europa met de VS, kreeg hij bijna alleen maar vragen over Griekenland en de euro.

Minister van Defensie Hillen probeerde in Chicago duidelijk te maken dat de nieuwe samenwerking tussen NAVO-landen leidt tot „meer slagkracht” en een „verdieping van onderaf” in het bondgenootschap. Nederland, zei hij, wil er graag een leidende rol in spelen. „Maar er zijn ook landen, zoals Turkije, die geloven dat het een smoes is om extra te bezuinigen.” Turkije bezuinigt zelf niet op defensie.