Achter ‘AfPak’ school onthutsend simplisme

Shahzad Bashir en Robert Crews (eds), Under the Drones, modern lives in the Afghan-Pakistan borderlands. 327 blz., Harvard University Press.

Met het aantreden van de regering van Barack Obama raakte het in zwang om over Afghanistan en Pakistan als ‘AfPak’ te spreken . De nieuwe Amerikaanse gezant voor het gebied Richard Holbrooke, geen kenner van de regio, concludeerde dat het bij beide landen om ‘één oorlogstheater’ ging en op die gedachte moest de strategie van het Westen dus berusten.

Helemaal ongelijk had Holbrooke, die in 2010 overleed, niet. Veel van wat er gebeurt in Afghanistan hangt samen met wat er in Pakistan gebeurt en hetzelfde geldt andersom, zij het in mindere mate. Maar een reeks academische specialisten toont in ‘Under the drones’ overtuigend aan dat de Amerikanen en hun bondgenoten zich desondanks schuldig maakten aan een onthutsend simplisme.

Thomas Ruttig van de denktank Afghan Analysts Network verwijt de Amerikanen vooral dat ze de Talibaan onvoldoende serieus nemen. Ze zien die louter als een militaire opponent en nemen niet de moeite zich te verdiepen in hun motieven en achtergronden. Een groepje verdachte extremisten in het grensgebied? Zonder pardon een drone ernaartoe, ook al worden er ook onschuldige burgers geraakt. Gevolg: groeiend anti-Amerikanisme.

Het Westen gaf en geeft zich volgens de auteurs in het algemeen nauwelijks rekenschap van de enorme complexiteit van de regio. Dit geldt in het bijzonder voor het grensgebied tussen Afghanistan en Pakistan, aan beide zijden bewoond door de Pashtun (ook wel Pathanen genoemd). Dat wordt ten onrechte vaak afgeschilderd als een Middeleeuwse tribale samenleving van fanatieke moslims die bezeten zijn van oorlogsvoering en eerwraak. Een gebied dat immuun is voor elke verandering.

Onzin, betogen de samenstellers van de bundel, Shahzad Bashir en Robert Crews, beiden verbonden aan Stanford University. Het is al eeuwen „een tamelijk kosmopolitische ontmoetingsplaats” van rivaliserende grote mogendheden. In de negentiende eeuw Groot-Brittannië en Rusland en later de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten. „Er is nauwelijks een modern idee of wapen geweest dat geen grote invloed heeft gehad op de regio”, schrijven ze.

Dat is lichtelijk overdreven – kosmopolitisch is niet de eerste associatie die bezoekers van een nog altijd onherbergzame streek als Waziristan hebben – maar feit is dat het gebied de laatste decennia veel sterker verweven is geraakt met de rest van de wereld. Er zitten veel Pashtun in grote stedelijke centra als Karachi en Dubai. Steeds meer bewoners hebben in het buitenland gewoond, waar ze zijn beïnvloed door nieuwe ideeën en gewoontes.

Voor jongeren is het gezag van stamoudsten met witte baarden allang niet meer vanzelfsprekend. Zelfmoordterroristen zijn het ook niet allemaal. De grenszone is kortom moderner dan we denken. Met die vaststelling alleen al bewijst dit genuanceerde boek zijn nut.