Opwarming aarde is geen aanjager klimaatoorlogen

A Sudan People's Liberation Army vehicle at a frontline position in Tachuin, South Sudan on Friday May 11, 2011. In late April, tensions between Sudan and South Sudan erupted into armed conflict along their poorly defined border. Thousands of SPLA forces have been deployed to Unity State where the two armies are at a tense stalemate around the state's expansive oil fields. Fighting between the armies lulled in early May after the U.N. Security Council ordered the countries to resume negotiations. South Sudan seceded from the Republic of Sudan in July 2011 following decades of civil war. (AP Photo/Pete Muller) AP

Terug bij af. Het bewijs dat er een relatie is tussen klimaatverandering en het uitbreken van conflicten is nog steeds niet geleverd. Vorig jaar publiceerde Nature (24 augustus) een onderzoek dat deze samenhang statistisch overtuigend leek aan te tonen. Deze week wordt de studie, met heel veel andere studies, in een korte analyse van Science afgedaan als niet ter zake doende.

In Nature toonde Solomon Hsiang de relatie aan tussen het uitbreken van conflicten en het optreden van het El Niño-verschijnsel. Maar dat verschijnsel is helemaal geen klimaatverandering, noteren Jürgen Scheffran c.s. en passant, het is een weersverandering.

Science brengt deze week een special die vele soorten conflicten onderzoekt: etnische, religieuze en multiculturele. Ook klimaatverandering als bron van binnenlandse of internationale conflicten krijgt in een bescheiden ‘Perspective’ aparte aandacht. Het belangrijkste dat uit het stuk valt op te maken is dat wereldwijd polemologen en politicologen de tanden stuk bijten op pogingen om enige lijn te vinden in het bestaande onderzoek. Dit jaar bracht Environmental Research Letters ook al een stuk dat de bestaande literatuur samenvatte (van Thomas Bernauer c.s.). En de Journal of Peace Research kwam met maar liefst twaalf artikelen.

Het eensluidend oordeel uit de drie tijdschriften: een bewijs is er nog niet. Het schort hem aan voldoende gegevens en er bestaat enorme methodologische verwarring. Wanneer is een conflict een conflict dat mag worden meegeteld? Als er minstens 25 doden zijn gevallen? Wat is een klimaatverandering en wat een weersverandering? Over welke minimale tijdspanne dien je de relatie te onderzoeken?

Science brengt het handzaam samen en lijkt terloops te wijzen op de gretigheid om weer eens de ondergang van de beschaving te voorspellen. Een niet geringe handicap hierbij is dat de pijnlijkste gevolgen van klimaatverandering, gebrek aan water en voedsel, vaak juist vreedzaam worden opgelost. Zoals ook natuurrampen eerder tot samenwerking dan tot conflict leiden.

En dan is er de onderlinge tegenspraak tussen alle studies en de verwarrende constatering dat, voor wat Europa en China betreft, het aantal conflicten in de voorbije eeuwen juist toenam als het kouder werd. Voor Europa beschreven Richard Tol en Sebastian Wagner dat in 2010 in Climate Change. Maar wat er de voorspellende waarde van is weet niemand, want de mensheid is nogal veranderd sinds 1650.

Karel Knip