Liever koekjes

Knutselen in de keuken komt al snel neer op bakken. En, constateert Marjoleine de Vos, het Nederlandse weer is koekjesbevorderend.

Als het buiten stormig en regenachtig is, wat moet je dan doen? Het binnen gezellig maken. Dat weet iedereen.

Vroeger thuis kwam er, vooral als je ziek was, maar ook op verregende vakantiedagen, een boek tevoorschijn dat heette: Binnen blijven, bezig blijven. Nog steeds een titel die ik geregeld voor me uit mompel, al is het vreemd genoeg als je eenmaal volwassen bent niet zo moeilijk om bezig te blijven. Er is altijd wel een rekening te betalen, mail te beantwoorden, een lamp te vervangen, een plint opnieuw te verven. Maar dat is iets anders dan het bezig blijven dat het boek bedoelde. Dat leerde je vouwspelletjes en vroeg je lucifers te verleggen zodat je getallen kreeg en je kon kunstige molentjes maken – ik weet niet meer goed hoe, maar het was erg leuk. Knutselen en spelen, daar ging het in dat boek om. Niet om klusjes.

Knutselen en spelen blijven leuk, ook als je niet meer een papieren neuzenknijper vouwt. Het is gewoon fijn om iets te maken dat er eerst niet was. Een zeilboot van lege waterflessen of een racewagen van lege bierblikjes, voortgeblazen met behulp van een plastic zak (ik denk nu terug aan het verrukkelijke boekje Rederij Hofland (2000), waarin H.J.A. Hofland beschreef hoe je bootjes, karretjes en machientjes zelf kunt maken). Maar ook poppenkleertjes, of kleren voor levende mensen, of breiwerken of tekeningen hebben dat bevredigende dat handenarbeid nu eenmaal geeft.

En ook, het zal niet verbazen dat een thuiskok daarmee op de proppen komt: koken.

Maar niet alle koken. Aardappelen schillen en stomen is niet helemaal hetzelfde als iets maken. Aardappelen schillen komt meer in de richting van de plint schilderen. Een klusje.

Ik doel nu meer op leuk koken. Knutselkoken, iets verzinnen en dan kijken hoe het wordt. Koken dat lijkt op wat meisjes met een poppenfornuisje doen: kleine pannenkoekjes bakken, een taart fabrieken van gestampte koekjes, smerige dropwatertjes schudden. Daar gaat een bepaalde bekoring van uit, omdat zulk koken op toveren lijkt. Toveren in de zin van alchemie: je verandert het ene in het andere.

Soep maken heeft die aantrekkingskracht ook wel een beetje, omdat je van allerlei losse dingen een pan soep maakt, maar dat komt toch nog wel neer op erg veel schillen, snijden en hakken.

Knutselen en spelen in de keuken komt al snel neer op bakken.

Van bakken wordt het thuis reusachtig gezellig, ook als de appelbloesems door de wind afgerukt worden en de zo mooi kwijnende tulpen hun laatste rode bloembladen moeten prijsgeven aan een regenbui. In plaats van in de tuin te werken, zet je een tak seringen op tafel, ontruimt het aanrecht en laat eens zien wat een vrouwenhand vermag. Een mannenhand trouwens ook, maar om een of andere reden begint dit nu enorm ouderwets huiselijk en moederachtig aan te voelen.

Wat ook belangrijk is, als je aan het knutselen bent, is resultaat. En dan bedoel ik niet alleen: dat iets lukt, maar ook dat je er geen uren op hoeft te wachten. Lekker met boter en suiker rommelen, de oven aan, heerlijke geuren en daar zijn ze al: de koekjes!

Zeeuwse bloem

Helaas ben ik geen bakwonder. Ik kan best een eenvoudige taart maken, maar dat natuurlijke begrip van deeg en meel – nee. Elke keer weer moet ik opzoeken hoe het ook weer zit met zachte en harde tarwe en welke bloem je waarom moet gebruiken als je koekjes bakt.

‘Zeeuwse bloem’ is ideaal voor koekjes lees ik in het boek Koekjes van Jonah Freud, met recepten van de banketbakkers Cees Holtkamp en Kees Raat. Zeeuwse bloem is iets anders dan de gebruikelijke patentbloem, die weliswaar zeer geschikt is om mee te bakken, maar bij koekjes gemakkelijk tot een harder en zelfs ‘kartonachtig’ resultaat zou leiden. Daar heb je het al. Zeeuwse bloem is gelukkig ook moeilijk te krijgen in Nederland, dus in een keer zijn je gewone koekjes gediskwalificeerd en is de oplossing buiten bereik gebracht. De ‘betere banketbakker’ zou wel Zeeuwse bloem hebben, maar ja. Het probleem is nu juist dat de betere banketbakker niet dik gezaaid is en die schaarste geeft weer extra aanleiding tot het bakken van eigen koekjes.

Zeeuwse bloem is zeer elastisch en rekbaar, schrijven de bakkers, en koekjes moeten een ‘drijvend’ karakter hebben. Zo noemen banketbakkers dat. Ik weet niet wat het precies betekent, maar het zal wel zoiets zijn als: niet al te vast van structuur.

Gelukkig heb ik in de familie een koekenbakker en die doet nooit moeilijk over gewone bloem maar gaat onvervaard allerlei experimenten aan en schenkt op verjaardagen leuke trommels met eigen gemaakte koekjes.

Dus toen hij laatst eens bij mij op bezoek was, bakten we koekjes. Wat was het gezellig! De regen tikte tegen de ruiten (het Nederlandse weer is koekjesbevorderend), binnen graaiden wij met onze handen door fantasievol deeg, de oven bromde en na een poosje verschenen er bakplaten vol zeer verrassende koekjes. Koekjes met roze peper erin.

Nigella Lawson schreef eens dat roze peper heel erg jaren tachtig is. Toen heb ik het gemist, maar volgens mij is roze peper ook weer heel erg nu. Ottolenghi houdt ook van roze peper, in een gerecht met tuinbonen en artisjokken bijvoorbeeld, en dan weet je het wel. Alles wat Ottolenghi doet is cool. Dus die koekjes, met sesamzaad ook, waren ongelooflijk cool, en meer nog, ze waren ongelooflijk lekker. En makkelijk ook nog eens een keer. En zelfgebakken!

Het is opmerkelijk hoe sommige eenvoudige dingen je een enorme reputatie van aandacht en zorg en goed leven kunnen bezorgen, ook bij jezelf. Koekjes bakken is één van die dingen. Zelf brood bakken is het andere, maar dat is meer een schijn-eenvoudige opgave, want wil het brood écht goed worden, dan moet je gewoon héél veel bakken en allerlei fijne kneepjes leren en een intieme vriend worden van je oven die je als het ware je wil moet kunnen opleggen. Nee, zo moet je een oven natuurlijk niet behandelen, dat werkt niet. Je moet zoete koekjes bakken.

Bekijk op het weblog Honger & Dorst hoe banketbakker Cees Holtkamp spritsen bakt: nrc.nl/hongerendorst