Lastige geheugenoefening helpt bij bestrijden van pijn

Wie per ongeluk met een hamer op zijn vinger slaat, kan misschien het beste direct de tafel van zeventien opzeggen. Mensen die hard moeten nadenken terwijl ze gepijnigd worden, voelen minder pijn naarmate de taak lastiger is.

Duitse onderzoekers laten zien dat die mentale demping al plaatsvindt op de eerste plek in het lichaam waar de pijnsensatie aangepast kan worden: het ruggenmerg. Lichaamseigen pijnstillers spelen daarbij een rol, schrijven ze op 17 mei online in Current Biology.

Na een klap met een hamer zoeken pijnprikkels zich via zenuwvezels een weg naar het brein. De zenuwen uit de vingertop ontmoeten die uit het brein halverwege, in de zogeheten dorsale hoorn van het ruggenmerg. Vanuit daar gaan de signalen via andere zenuwvezels naar pijngebieden in het brein.

Het was al bekend dat bij afleiding tijdens pijn de activiteit van pijnnetwerken in het brein veranderen. De Duitsers vermoedden dat deze mentale remming van pijn al in het ruggenmerg plaatsvindt.

Twintig jonge mannen deden, met hun bovenlijf in een fMRI-scanner, 24 cognitieve tests. Ze kregen afwisselend makkelijke of wat moeilijkere taken. ‘Een-terug’ was de makkelijke: vijftien letters verschenen een voor een op een scherm, en de deelnemer moest tellen hoe vaak een letter twee keer achter elkaar voorkwam. De lastiger taak was ‘twee-terug’: onthouden hoe vaak een getoonde letter dezelfde was als twee letters eerder.

Tijdens de tests drukten de onderzoekers ruim 20 seconden een gloeiend heet blokje ter grootte van een waxinelichtje op de linker onderarm van de proefpersoon. Na elke test gaven de deelnemers aan hoeveel pijn ze hadden gevoeld op een schaal van 0 tot 100. De scanner registreerde de activiteit van de dorsale hoorn in het stuk ruggenmerg waar de zenuwen uit het gefolterde stuk huid uitkomen.

Tijdens de ‘twee-terug’ taak was de pijn die de mannen voelden gemiddeld 48,8, duidelijk minder dan de 60,3 tijdens de ‘een-terug’ taak. De intensiteit die elke deelnemer voelde, kwam steeds overeen met de mate van activiteit in zijn dorsale hoorn.

Uit een tweede experiment blijkt dat de pijnremming door de afleidende testjes werkt via lichaamseigen pijnstillers, opioïden. Wanneer een deelnemer tijdens de test een middel krijgt dat deze opioïden wegvangt, voelt hij meer pijn. De remming door mentale afleiding heeft dus een fysiek effect op de chemie van het zenuwstelsel buiten het brein.

Niki Korteweg