Column

Het gevaarlijke trucje van G500

Enig toch, zo’n jeugdige beweging als de G500. Iedereen lijkt razend enthousiast over de inventiviteit waarmee die club haar eigen hervormingsagenda erdoor probeert te drukken. Heel invloedrijk Nederland wil in de raad van toezicht: Herman Wijffels, Paul Schnabel, Lex Hoogduin, Pieter Winsemius. Alsof het allemaal niet genoeg is, kwam de G500 deze week met alweer een baanbrekend stukje politieke strategie. Eerder wilden ze alleen via partijlidmaatschappen de Nederlandse politiek naar hun hand zetten. Nu gaan ze ook een flinke pot geld inzamelen om tegen de verkiezingen aan te smijten. Vijfhonderdduizend euro aan spotjes moet de kiezer aansporen om op hervormingsgezinde partijen te stemmen. Het fonds heet OranjePAC, vernoemd naar de Amerikaanse politieke campagnecomités.

Het is een surrealistische ontwikkeling in de Nederlandse democratie. In Amerika worden zelfs fervente Republikeinen misselijk van de SuperPAC’s die honderden miljoenen dollars uitgeven om de tegenkandidaat kapot te maken. Door de wedloop aan campagnebudgetten kunnen volksvertegenwoordigers het zich nauwelijks nog permitteren om zich met iets anders bezig houden dan met fundraising. Lobbyisten hebben mateloos veel macht. Hun investeringen in campagnefondsen zijn onmisbaar voor herverkiezing. Het vertrouwen in de politiek is tot een minimum gedaald in de Verenigde Staten – en terecht.

In Nederland vindt een jongerenbeweging die vermaledijde SuperPAC’s een dusdanig goed idee dat ze het als voorbeeld neemt voor haar eigen financiële campagnevehikel. Zonder gêne, zonder terughoudendheid vertelde de voorzitter afgelopen dinsdag aan 1 miljoen kijkers van De Wereld Draait Door hoe hij met behulp van een half miljoen euro bij de komende verkiezingen zijn wil zal doordrukken. Ik denk dat er weinig funester is voor de opkomst dan dit. Wat maakt mijn bescheiden stem nog uit tussen dat financiële geweld? Ik zou thuisblijven op 12 september.

Kijk, zo’n democratisch proces is een wankel geheel. Het werkt alleen naar behoren bij afwezigheid van mensen die het willen misbruiken. Er zijn twee grote mazen in het net. Geld is er één. Het systeem van politieke partijen is de tweede. Die zijn notoir kwetsbaar en kun je met een paar honderd man naar je hand zetten. G500 heeft besloten om met zijn volle gewicht tegen beide loopholes aan te beuken om zijn zin te krijgen.

Natuurlijk is dit dolletjes, zolang zo’n beweging een beetje sympathieke doelen nastreeft, maar ik voorspel u dat zodra de PVV zoiets probeert – en waarom zouden ze dat niet doen? – de verontwaardiging gigantisch zou zijn. Op hoge poten zouden we eisen dat de identiteit van de donateurs onmiddellijk beschikbaar komt. We zouden spreken van verkiezingsfraude, van zeteltjes kopen.

Het is niet zonder precedent dat een minder gezellige club hetzelfde trucje uithaalt. Toenmalig SGP-leider Bas van der Vlies deed het in 2010. Ineens zat een groepje zeer traditioneel geklede vrouwen in de zaal bij het D66-congres consequent tegen de vrouwelijke fractiekandidaten te stemmen. Wat bleek? In navolging van een door D66 toegejuichte uitspraak van de Hoge Raad dat de SGP vrouwen het lidmaatschap niet meer mocht weigeren, had Van der Vlies de vrouwen van SGP-leden opgeroepen om dan maar lid te worden van D66. Drieduizend vrouwen gaven hieraan gehoor. En jawel, D66 zag zich genoodzaakt om te doen waarvoor de SGP werd veroordeeld: het tijdelijk weigeren van vrouwelijke leden.

Vals spel, noemde D66-leider Alexander Pechtold dit twee jaar geleden. Misschien is hij het alweer vergeten. Dezelfde strategie van G500 kan hij namelijk bijzonder waarderen. De leden worden uitgenodigd om op de voorste rijen plaats te nemen tijdens het D66-congres.

Echt enig hoor, al die frisse jonge ideeën, totdat ze daadwerkelijk succesvol zijn en ook andere vermogende clubs zich genoodzaakt zien gelijksoortige PAC’s op te richten. Dan is het een kwestie van tijd voordat de eerste een negatief spotje maakt. Mocht er echt zo’n destructieve publieke wedloop in verkiezingsbudgetten beginnen, vergeet u dan niet wie er, onder wiens toezicht, mee is begonnen.