Column

Een erfenis? Nee dank u, liever niet.

„Ik heb geen contact meer met mijn moeder en wil voorkomen dat ik van haar erf. Hoe moet ik dat regelen?”

Het woord erfenis doet denken aan oud geld, slapend rijker worden en zorgenvrij genieten. Toch kan iemand op goede gronden niet willen erven. Je wilt bijvoorbeeld geen cent van ma, om wat ze je heeft aangedaan. Ook kun je om financiële redenen gruwen van een nalatenschap. Een erfenis maakt je eigenaar van zowel iemands bezittingen als schulden. Dat kan rampzalig uitpakken, want de crisis heeft menig erfenis negatief gemaakt.

Gelukkig hoef je een erfenis niet te accepteren. Naast aanvaarden, kun je deze ofwel verwerpen of slechts accepteren voor zover er een positief saldo is. Dat heet beneficiair aanvaarden. Verwerpen of beneficiair aanvaarden gaat via een verklaring bij de rechtbank. Dat kost 111 euro griffierecht. De notaris zoekt dan nieuwe erfgenamen. Misschien zijn dat jouw minderjarige kinderen. Wil je ook niet dat zij erven, dan moet je toestemming vragen aan de kantonrechter. Dit kan allemaal pas nadat moeder overleden is.

Pas op dat je je dan niet als erfgenaam gedraagt, bijvoorbeeld door rond haar huis te hangen en een souvenir mee te nemen. Dat geldt wettelijk als aanvaarding van de erfenis. Verwerping vermindert trouwens nooit de erfbelasting. Als jij verwerpt en jouw erfdeel gaat naar je vader, dan betaalt hij meestal evenveel belasting als jij zou hebben betaald.

Een erfenis klakkeloos aanvaarden, is tegenwoordig riskant. Stel, suikertante legateerde in de jaren tachtig een miljoen aan een goed doel. Daarna slonk haar rijkdom tot slechts haar huis van een half miljoen. Pak jij die erfenis naïef aan, dan moet je, naast de erfbelasting over het huis, een miljoen voor haar goede doel ophoesten.

Vaker komt het volgende voor. Vader is al twintig jaar dood. Hij had een langstlevende testament. Moeder kreeg zijn vermogen plus een schuld aan de kinderen tegen 6 procent rente. Die schuld groeide zó aan, dat de erfenis op papier nul of zelfs negatief is. Moeder sterft. Haar nieuwe partner denkt dat hij haar huis erft. Dan komen de schulden aan haar kinderen boven tafel. Misschien moet hij zelfs bijbetalen.

Ook riskant: schenkingen aan kinderen op papier. Of ouders die een huis met een hypotheekschuld nalaten. De kinderen moeten dan erfbelasting betalen, het huis zien kwijt te raken én de hypotheekschuld afbetalen. Gecondoleerd.

De oplossing is om een erfenis beneficiair te aanvaarden. De notaris kan daarbij helpen. Goede doelen aanvaarden altijd beneficiair; bij minderjarigen gaat dit automatisch. Er gaan stemmen op dat ook te regelen voor volwassenen. Beneficiair aanvaarden is het eenvoudigste als de erflater een executeur heeft aangewezen in zijn testament. Anders moet de afwikkeling via de kantonrechter. Waak er bij beneficiair aanvaarden voor je niet te gedragen als erfgenaam. Neem nog geen theelepeltje van de erflater mee. Een schuldeiser kan dat bij wijze van spreken fotograferen, naar de rechtbank stappen en jou verantwoordelijk voor de schulden maken.

In samenwerking met Bernard Schols, hoogleraar successierecht bij Centrum voor Notarieel Recht, Radboud Universiteit Nijmegen.