Een bacterie met een inbouwschroef

Ze hadden de dierentuin Artis net zo goed Apparatuum kunnen noemen. Dat zit zo. Artis is het eerste woord van de Latijnse spreuk Artis Natura Magistra: de Natuur is de Lerares van de Kunst. Dat schilders en beeldhouwers en zo hun ideeën uit de natuur halen, bedoelen ze daarmee. Dat zal wel gedeeltelijk zo zijn, maar industrieel ontwerpers halen bijna ál hun ideeën voor allerhande apparaten uit de natuur. De spreuk zou dus beter Apparatuum Natura Magistra kunnen zijn – daar zouden ze eens een stukje over moeten schrijven.

Kijk maar: vliegtuigvleugels komen van de vogels, helikopterrotors van libellen, het koppelingsmechanisme van ruimteschepen is ‘geleend‘ van dansende muggen en de straalmotor en de hogedrukreiniger zijn een variant van de stuwstraal van een wegvluchtende inktvis. Onderzeeboten duiken precies zoals een vis: met een soort zwemblaas waarin meer of minde lucht komt te zitten. De rij is eindeloos.

Jawel, er zijn ook originele ontwerpen zoals het broodrooster, de jojo en de scheepsschroef. Van zoveel toegepaste creativiteit heeft de Natuur niet terug. Of liever gezegd: hád niet terug, want Amerikaanse onderzoekers hebben een bacterie ontdekt die zich voortbeweegt op een manier die weinig verschilt van die van de rijnaak of het vliegdekschip.

Die onderzoekers was het opgevallen dat bacteriën van het type Synechococcus – die wonen in de zee – kunnen zwemmen zonder dat daarvoor verantwoordelijke flippers, vinnen, zweephaartjes of stuwstralen te zien waren. Heel mysterieus allemaal. Maar toen ze de minuscule organismen onder de microscoop legden, kregen ze een idee. Het leek erop dat Synechococcus onder zijn ‘huid’ moleculen op zo’n manier kon laten bewegen dat er een spiraalvormige ribbel ontstond. Die ‘ribbel’ konden de bacteriën laten bewegen zodat aan de buitenkant een draaiende spiraal ontstond. Toch een soort schroef dus!

En misschien dus dat, ergens in de diepzee, een onbekend dier een broodrooster in gebruik heeft – of een jojo.