De Telegraaf wil geen letterfabriek worden

Het Telegraaf-concern wil hervormen, met veel aandacht voor digitale activiteiten. Maar de journalisten van de papieren krant vrezen dat zij zo onvrije leveranciers van ‘content’ worden.

Sjuul Paradijs, hoofdredacteur van De Telegraaf, op 17 februari 2009 in het Mediapark in Hilversum. Hij deelde kranten uit om zijn nieuwe omroep Wakker Nederland (WNL) aan te prijzen. Foto De Telegraaf

en

Luid applaus krijgt hoofdredacteur Sjuul Paradijs van De Telegraaf een paar weken geleden van zijn eigen redactie. Paradijs heeft zojuist zijn kritiek toegelicht op de toekomstplannen van de raad van bestuur. De redactie is blij. Paradijs deelt hun zorgen. Telegraaf Media Groep (TMG) wil gas geven op internet, honderden mensen ontslaan en de structuur van het bedrijf overhoop gooien.

Dat gaat ten koste van De Telegraaf, vreest de redactie. Paradijs schrijft in een interne notitie van dertig pagina’s: „De redactie zal verworden tot een anonieme contentfabriek”. Hij is bang dat de redactie zijn centrale plek binnen de uitgeverij verliest, terwijl de krant nog steeds de grootste winstmaker binnen het concern is, en dat de journalistieke autonomie wordt aangetast.

Het is al maanden onrustig bij TMG, niet alleen uitgever van De Telegraaf, maar ook van Spits, regionale dagbladen en huis-aan-huiskranten in Noord- en Zuid-Holland, tevens eigenaar van Sky Radio, Hyves en de puzzelboekjes van Keesing.

De nadruk op digitale activiteiten en vooral de organisatiewijziging die de TMG-top heeft bedacht stuit op grote weerstand binnen het bedrijf.

De plannen die in december werden gepresenteerd, lijken helder. Het gaat om print, online en radio. TMG moet consolideren in papieren media: samenwerken met andere uitgevers, mogelijk ook kleinere partijen overnemen. Groei moet komen uit digitale producten en diensten. Denk aan Hyves, betaalde apps voor smartphones en tablets, slimme deals met adverteerders.

Wat gaan de lezers van De Telegraaf op termijn merken van de nieuwe strategie? In de eerste plaats dat hun krant blijft bestaan, zullen pessimisten zeggen. Wat ze in hun krant lezen zal misschien niet meer zo uniek zijn. Dezelfde onderwerpen in De Telegraaf en Spits, die al onder zelfde hoofdredacteur vallen? Hetzelfde nieuws op Sky Radio als in De Telegraaf? Dezelfde actuele thema’s op Hyves en in Spits? Dat klinkt als het bijna-nieuwsmonopolie dat de NOS heeft op de publieke omroep. Wie NOS Teletekst heeft aanstaan hoeft vaak niet meer naar het Radio 1 Journaal te luisteren.

Het hele jaar 2011 heeft de raad van bestuur van TMG gebruikt om te komen tot deze strategie. Samen met de consultants van Bain & Company is vergaderd, gebroed, overlegd en gebrainstormd. Het hele traject zou 3 miljoen euro hebben gekost, mailde een anonieme redacteur enige weken geleden. De aandeelhouders vonden dat wel mooi, zo’n „zorgvuldig proces”, lieten ze vorige maand weten tijdens de jaarvergadering.

Direct betrokkenen zijn het daar niet mee eens. Er is nog veel onduidelijk. Onrust is er ook, blijkt uit een rondgang langs een tiental medewerkers, leidinggevenden en redacteuren. Vrijwel niemand wil met zijn naam in de krant. Blijft De Telegraaf nog De Telegraaf, vragen sommigen zich af. Gaat een ‘contentmanager’ bepalen wat de kranten schrijven en niet langer de hoofdredacties? Ofwel: blijft de redactie onafhankelijk?

De ondernemingsraad en de redactieraad hebben de TMG-top veel vragen gesteld over de plannen. Maar een intern conflict? Daarvan is geen sprake, bezweert Ans Kramp van de centrale ondernemingsraad. „Als er veranderingen op stapel staan schrikken mensen daar wel eens van. De goudstukken vliegen hier niet meer naar binnen. Ik begrijp waarom de directie dingen wil veranderen.”

Hóe moet worden veranderd stuit op grote bezwaren van de redactie. Hoofdredacteur Paradijs schrijft in het interne stuk, dat het plan van de raad van bestuur „op een aantal fundamentele onderdelen in strijd is met het redactiestatuut; de voorgenomen besluiten schaden de journalistieke belangen van de redactie van Telegraaf Landelijke Media, zoals beschermd in het redactiestatuut, en schaden uiteindelijk De Telegraaf in al zijn verschijningsvormen, waar de hoofdredactie zich primair verantwoordelijk voor voelt.”

Het is opmerkelijk dat de kritiek, met name die van de hoofdredactie, nu naar buiten komt. Intern commentaar bleef aan de ‘Burcht aan de Basisweg’ (bij Amsterdam-Sloterdijk) altijd binnenskamers. „TMG is nog steeds een familie”, zegt een leidinggevende. „Problemen hou je binnen deze muren.”

Kritiek van buiten klinkt al langer. Frank Botman van Cyrte Investments, dat een belang heeft van 20 procent in TMG, stelde eerder in interviews dat het mediaconcern zich niet moet blind staren op digitaal. Papier blijft ook belangrijk.

Opmerkelijk was begin dit jaar ook het publieke verzet vanuit TMG-dochter HDC Media, dat regionale kranten uitgeeft als het Noordhollands Dagblad, Haarlems Dagblad en Leidsch Dagblad. De kranten vreesden voor hun zelfstandigheid. In de strategiepresentatie van december noemde de top de regiotitels nauwelijks; er stond alleen dat HDC Media zou worden geïntegreerd binnen de landelijke media. „De redactie was buitengewoon bezorgd”, zegt HDC-directeur Tim Klein. „Men vreesde dat de kranten zouden worden ingestoken bij De Telegraaf. Maar dat gebeurt niet.” De regiokranten mobiliseerden hun lezers en lokale politici. Ze kregen een uitzonderingspositie binnen TMG. Klein: „We worden geen onderdeel van de ‘content-zuil’.” (zie inzet)

De opstandige houding van de regionale titels en de lauwe reactie van de directie heeft kwaad bloed gezet bij de redactie van De Telegraaf, denkt een ingewijde.

Een oorzaak van de spanningen tussen hoofdredactie en directie zou volgens een anonieme manager ook zijn dat topman Herman van Campenhout – sinds 1 april 2011 in functie – „niet de journalistieke taal spreekt”. Een anonieme manager: „Een redactie verwacht van een bestuursvoorzitter dat hij elke gelegenheid aangrijpt om de krant te prijzen. Maar wat ze horen is dat de wereld verandert. Het gaat om aggregatie van informatie, om samen met lezers nieuws maken ofwel: user generated content. Dat zijn geen vanzelfsprekende termen bij De Telegraaf.”

Maar dat geldt in meer mediaconcerns, vindt Tom Gibcus, secretaris dagbladen bij de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ). „Ook bij Wegener heeft de top moeite om uit te leggen waarom ze bepaalde beslissingen neemt.” Alle uitgevers zoeken naar dezelfde heilige graal: hoe moeten ze geld verdienen op internet. De advertentiemarkt kalft af en de oplagen dalen maar een winstgevende internetstrategie heeft nog niemand paraat.

Hoe nu verder? Redactieraad en ondernemingsraad overleggen dezer dagen met de raad van bestuur. Van Campenhout wil voor de zomer klaar zijn. De COR laat zich niet haasten. Ans Kramp: „We nemen de tijd. We moeten de plannen heel zorgvuldig beoordelen.”

Binnen TMG vreest men voor een langdurige strijd tussen hoofdredactie en bestuur. „Het is zonde”, zegt een manager. „We moeten naar buiten kijken, niet naar binnen. Hier hebben de lezers niets aan.”