De sleutel van woning nummer 13

Hoe ver moet een gemeente gaan met de hulp aan gezinnen die ernstige overlast veroorzaken of de huur niet betalen? In de gemeente Utrecht is de familie Nicolich al meermalen uit huis gezet; onlangs werden ze ondergebracht in een dertiende woning, op last van de gemeenteraad. De wethouder: „De laatste kans. Nu echt.”

Een lege, vervallen villa, eind 2011. Alleen een kinderbedje in de grote woonkamer, twee banken, en een grote spiegel aan de muur. In de tuin spelen kinderen in grauwe hemdjes met lego. Hun vader, Rocky Nicolich, staat met weidse armgebaren journalisten te woord. Hij vecht tegen dreigende uithuiszetting. Er wonen twee gezinnen: vader Rocky, moeder Lulugia en hun vier kleine kinderen en oma Dragica Dimitrov met drie volwassen zoons. De kinderen hebben fijne gezichten, donkere, sprekende ogen. „Deze kinderen” , zegt Rocky Nicolich, „zet je toch niet zomaar op straat? Het enige wat ik wil, is een goede vader zijn.”

Achter de noodkreet schuilt het verhaal van een Roma-familie van wie twee gezinnen in 2010 het vervallen landhuis Rhijnshoek in De Meern bijna kosteloos kregen toegewezen door de gemeente. Ze zijn dan al berucht in Utrecht. Gevreesd door buren vanwege herrie, overlast, fraude en ruzies die op straat worden uitgevochten. Een deel van de bewoners is verwant aan Dragan Nicolich, die in 1995 in de wijk Lombok werd doodgeschoten.

Landelijk bekend worden de gezinnen als ze de villa betrekken. Hatelijke reacties op weblog GeenStijl. „ME erop en leegtrekken die villa”, is er een van de vriendelijkste soort. ‘De meest gehate familie van Nederland’, schrijft Nieuwe Revu. Televisieprogramma PowNews gaat met draaiende camera verhaal halen bij de familie. „Opkankeren, of ik steek jullie allebei dood”, zo luidt de ontvangst door een vrouwelijk familielid. Later doet tv-programma EenVandaag aangifte, nadat een tas met cameralens in een sloot zou zijn gegooid.

In de dertig jaar dat de familie Nicholich in Utrecht woont, werd ze minimaal vijf keer uit huis gezet vanwege overlast of huurachterstand. Er werden door de corporaties en de gemeente minstens vier huizen aangeboden. Een aantal keer betrof het „een afspraak tussen corporaties op hoog niveau.” De gemeente verzorgde vanaf september 2009 zeven keer een bungalow of staanplaats op een camping en tweemaal hotelovernachtingen. Dit blijkt uit documenten die deze krant in handen kreeg na een beroep op de Wet Openbaarheid van Bestuur. Toch wonen Rocky, Lulugia en hun vier kinderen sinds begin april weer in een nieuw huis. Wethouder Gilbert Isabella (PvdA, wonen) spande zich er – op aandringen van de gemeenteraad – persoonlijk voor in, toen het contract in De Meern afliep. Oma en zoons staan sindsdien op straat. In de Rhijnshoek wonen studenten nu anti-kraak.

Reuring

Politiek Utrecht maakt al jaren flink wat reuring rond de familie. Deze week moest het stadsbestuur opnieuw beloven openheid van zaken te geven in het dossier, nadat het Algemeen Dagblad schreef dat de bestuursadviseur van burgemeester Wolfsen persoonlijk en namens de gemeente vakantiehuisjes en hotels voor de familie regelde, terwijl hij sinds 2007 met een eigen adviesbureau optrad als persoonlijk adviseur van de familie. De hotels en vakantiehuisjes kostten de gemeente tussen september 2009 en april 2010 29.000 euro. Het geld werd onder andere besteed aan overnachtingen, etentjes in het hotel-restaurant, telefoonkosten, schoonmaakkosten en een gehuurde speelfilm. De familie betaalde 12.000 euro terug; 17.000 euro werd kwijtgescholden door de gemeente.

Eerder botsten oppositiepartijen VVD en Leefbaar Utrecht hard met coalitiepartij PvdA. Het gaat om de vraag hoe ver de gemeente moet gaan om een probleemfamilie te helpen. VVD-raadslid Mark Dijk zegt in september 2010 dat het onderwerp aan „de bewoners van Utrecht gewoon niet uit te leggen is”. Dijk: „Ik krijg daarvan hetzelfde gevoel dat ik zou krijgen als ik mij op de snelweg maar genoeg zou laten flitsen, en ik door de Staat met een grotere en snellere auto zou worden beloond [...] Als men maar genoeg overlast bezorgt, wordt men beloond met een luxe villa.”

Dit tot woede van de coalitiepartijen en de wethouders. VVD-fractievoorzitter Kees Geldof vertelt anderhalf jaar later in de gemeenteraad hoe er toen een grimmige sfeer ontstond: „De wethouder en de coalitiepartijen probeerden ons direct in een smoezelige hoek te duwen. Uit de raad werd getwitterd dat het ‘ranzige vragen’ waren, dat de vragen ‘niet waardig waren voor een raadslid’ en vanuit de PvdA-bankjes kwam zelfs een tweet dat het leek op een hetze.”

Een meerderheid van de gemeenteraad wil dat de gemeente zich wel blijft inzetten voor de gezinnen. De kinderen, tussen twee en zes jaar, doen het namelijk goed op basisschool De Achtbaan in Leidsche Rijn en staan vanwege een stabielere woonomgeving niet meer onder toezicht van Bureau Jeugdzorg. Marry Mos, fractievoorzitter van GroenLinks, begin dit jaar: „De gemeente heeft de maatschappelijke verantwoordelijkheid om te zorgen dat dit gezin ergens wordt opgevangen.”

In zijn werkkamer op het stadhuis noemt PvdA-wethouder Isabella het „een extreem ingewikkeld dossier”. Hij wijst naar een stapeltje dikke rode mappen op zijn bureau. Het zijn urgentieaanvragen voor sociale huurwoningen. Hij weigert elke dag verzoeken; de wachtlijsten zijn lang. „Je moet zulke gevallen individueel bekijken”, zegt Isabella. „We hebben meer gezinnen die net als de familie Nicolich in geen enkel hulpverleningstraject passen. Soms doe je achter de schermen extra moeite voor zo’n familie en soms zetten we ze op straat, hoe hard dat ook is. De familie Nicolich heeft zich jarenlang niet als goed huurder gedragen. Wat mij betreft was het begin dit jaar voorbij. Totdat de gemeenteraad me vroeg nog een keer een oplossing te zoeken. Begrijpelijk, want ik zet een gezin met jonge kinderen ook niet zomaar op straat.”

De contracten met de gezinnen waren duidelijk: op 1 januari 2012 moesten ze de vervallen villa in De Meern verlaten hebben en in de tussentijd mochten ze geen overlast veroorzaken. Dat lukte niet. In villa Rhijnshoek waren ruzie en spanningen aan de orde van de dag. De politie kreeg meldingen over ‘slaande ruzies’, ‘huiselijk conflict’, ‘openstaande boetes’. Op een novembernacht vorig jaar kwamen politie en ambulance naar het huis, omdat een gezinslid mogelijk een epileptische aanval had. „Als primaire reactie raakten de familieleden in paniek en er ontstond een situatie waarin werd geschreeuwd en geduwd […] Ambulancemedewerkers kregen op die manier niet genoeg ruimte om hun werk te doen. De politie heeft gezorgd dat deze ruimte ontstond.” En naast overlast was er sprake van crimineel gedrag. De sociale recherche meldde dat er fraude werd gepleegd door het verzwijgen van inkomsten uit de handel in auto’s. Mei vorig jaar kreeg de wijkagent een melding van overlast: ‘Er wordt geschreeuwd, er is stank van de barbecue, er is harde muziek en geparkeerde auto’s blokkeren de doorgang voor omwonenden.’

Dossiers

De wethouder stuurt de gezinnen in november 2011 dan ook een brief met de boodschap dat het einde verhaal is in Rhijnshoek. Familieleden protesteren hevig. Ze zeggen niets te weten van de ophanden zijnde uithuiszetting; ook al waren ze in het bezit van de contracten. Met spandoeken trekken ze naar het stadhuis: ‘Zijn Romakinderen geen kinderen?’

De gemeenteraad debatteert vervolgens achter de schermen over de zaak. De coalitiepartijen weigeren om privacyredenen in het openbaar over een individueel geval te discussiëren en de familiedossiers te openbaren. De familie dringt erop aan dit wél te doen en maakt zelf dossiers – bijvoorbeeld van hulpverleningsorganisaties – openbaar via de lokale website De Nieuwe Utrechter. De raad ziet zich dan genoodzaakt de raadszaal voor pers en publiek open te stellen. Daar moet wethouder Isabella in februari van dit jaar toegeven dat de gemeente niet goed heeft gehandeld door de familie Nicolich een zelfbedachte constructie van een woon- en begeleidingscontract te bieden voor het landhuis in De Meern.

Isabella: „We hebben steeds op twee gedachten gehinkt: een reële laatste kans geven versus het niets meer willen tolereren [...] De gemeente is niet toegerust om dit soort oplossingen zelf te creëren. Daarin hebben we gefaald.” Tijdens het verantwoordingsdebat in februari blijkt dat de gemeenteraad meermalen verkeerd is geïnformeerd over de zaak. Het college beantwoordde vragen van Stadspartij Leefbaar Utrecht en de VVD over een mogelijk incident op de basisschool van de Nicolich-kinderen niet naar waarheid. Ook verklaarde het college in eerste instantie tegenover de raad dat de familie huur betaalde voor het pand in De Meern, maar gaf het later toe dat daar geen sprake van was, en dat slechts een openstaande schuld gedeeltelijk werd terugbetaald. Burgemeester Wolfsen krijgt een motie van wantrouwen aan de broek, omdat zijn college moedwillig informatie zou hebben achtergehouden, maar die motie krijgt te weinig steun.

De gezinnen volgen elk debat op de publieke tribune. Soms sissen ze hun mening, fluiten ze tussen de tanden als een raadslid opmerkingen maakt over de historie van overlast. In pauzes staan ze de pers welwillend te woord. Wie is er nu slachtoffer? Zíj worden toch uit huis gezet? Als er een technische discussie over geheimhouding losbarst in de gemeenteraad, vraagt Rocky Nicolich hardop: „Maar mogen we nu in De Meern blijven, of niet?”

Wethouder Isabella: „Voor mij was de boodschap naar de familie helder: het is voorbij, ook al heeft de gemeente fouten gemaakt. Deze gezinnen hadden al ontzettend veel kansen gekregen. Een keer houdt het op…” De raad dacht daar anders over. Zei: de familie is opgezadeld met een contract dat niet goed is uitgevoerd, er moet een oplossing gevonden worden.

Isabella: „Dan moet je weer aan de slag. Ik heb andere gemeenten benaderd, maar niemand wilde de familie opnemen.” Nu is er een sloopwoning in de stad gevonden. Isabella: „Voor het gezin met de vier kinderen, niet voor het andere gezin. De laatste kans. Nu echt.”