Tweede Kamer grijpt hard in bij ProRail

De Tweede Kamer wil spoorbeheerder ProRail onderbrengen bij Rijkswaterstaat. „We steken veel geld in de sector, maar hebben niks te vertellen.”

Spoorbeheerder ProRail moet weer direct onder de minister vallen. En het nieuwe Europese veiligheidssysteem ERTMS is hét systeem van de toekomst.

Tot zover de consensus, dinsdag en woensdag in de Tweede Kamer in een debat over de spoorsector. Want hoe dat alles precies moet – en wanneer – daarover bleken de meningen dan weer sterk verdeeld.

De Kamer sprak twee dagen lang met de commissie-Kuiken, bestaande uit Tweede Kamerleden, over haar zeer kritische rapport over de spoorsector. De commissie concludeerde in februari dat zeker 1,4 miljard euro die bestemd was voor onderhoud aan het spoor, de afgelopen jaren is besteed aan andere zaken. Beslissingen van ProRail over investeringen worden gedreven door de wens de kosten laag te houden. Er zijn „ernstige zorgen” over de risico’s voor de veiligheid op langere termijn. En de beveiliging van treinen is in een impasse beland.

Het rapport gaf de Kamerleden een nieuwe kans zich weer eens kritisch uit te laten over de Nederlandse spoorsector. De onvrede met ProRail en NS is de afgelopen jaren gegroeid, onder meer door de winterproblemen, drie jaar achtereen. Het zware treinongeluk bij Amsterdam en de bijna-botsing bij Utrecht, vorige maand gaven de discussie nieuwe voeding. En daar kwam de onlangs aangekondigde loonsverhoging van 16 procent voor de ProRail-directie nog eens overheen. Alles bij elkaar leidt het tot „een onthutsend beeld van de sector”, zei Kamerlid Liesbeth van Tongeren (GroenLinks).

Medio jaren negentig werden ProRail en NS gesplitst, maar sindsdien merken gefrustreerde Kamerleden dat ze maar moeilijk grip krijgen op beide bedrijven. Dat is fout geweest, erkende Kamerlid Charlie Aptroot (VVD) in het debat: „Het is te ver op afstand gezet. Daar ondervinden we nog elke dag de problemen van. We steken veel geld in de sector, maar we hebben niks te vertellen. Dat is natuurlijk heel gek. Wie betaalt, bepaalt.”

En dat leidt tot de opvallende conclusie dat het juist een liberaal is die ervoor pleit een geprivatiseerd bedrijf, ProRail, bij het ministerie van Infrastructuur onder te brengen. ProRail kan onderdeel worden van Rijkswaterstaat, vindt Aptroot. Aanleg en onderhoud van rails hoort, net als andere ‘harde’ infrastructuur zoals wegen en vaarwegen, gewoon onder de directe verantwoordelijkheid van de minister te vallen.

Maar Aptroot krijgt voor zijn plan alleen steun van de ChristenUnie. D66 wil van de spoorbeheerder liever een apart onderdeel binnen het ministerie maken, terwijl PVV en SP behalve ProRail tegelijkertijd ook NS willen nationaliseren. De PvdA, CDA en GroenLinks willen daarentegen helemaal geen nationalisatie. Ze vrezen voor een jarenlange reorganisatie, en daarmee stilstand. Jacques Monasch (PvdA): „Een ander vlaggetje op een bedrijf plakken, lost de problemen op het spoor niet op.”

En zo wil de hele Kamer meer invloed op de spoorsector, maar is er geen meerderheid te vinden voor een van de voorstellen.

Dezelfde verdeeldheid bleek bij de invoering van het nieuwe veiligheidssysteem ERTMS. Dat is het systeem van de toekomst, vindt de gehele Kamer. Het is niet alleen veiliger, treinen kunnen ook sneller rijden (200 kilometer per uur) en dichter op elkaar, waardoor de capaciteit van het spoornet beter wordt benut. Maar moet je het nu al invoeren, zoals de commissie-Kuiken bepleit?

Ja, zeggen SP, D66 en ChristenUnie. Het kost volgens de commissie-Kuiken minder (900 miljoen in plaats van 2,5 miljard) dan altijd gedacht, en de overheid kan zo aan de dwarsliggende NS laten zien dat het menens is. Als de overheid er vol voor gaat, zal de NS wel volgen, hopen de voorstanders.

Attje Kuiken (PvdA), voorzitter van de commissie, deed nog eens een dringend beroep op de Kamer om ‘ja’ te zeggen tegen ERTMS: het systeem is stabiel, in andere Europese landen wordt het ook ingevoerd, en investeren in het verbeteren van het huidige veiligheidssysteem is dan niet meer nodig. Kuiken sprak over „onnodige koudwatervrees”.

Maar juist Kuikens eigen PvdA twijfelt, net als CDA en VVD. Ze vertrouwen het niet dat de invoering ineens veel goedkoper zal zijn. Ze twijfelen over de betrouwbaarheid van het systeem. Ze willen eerst een proef. En ze vinden dat het systeem niet „door de strot van de sector moeten geduwd”.

En zo eindigde het spoordebat zoals dat wel vaker met Haagse debatten gebeurt: in verdeeldheid. Het is nu wachten op een reactie van demissionair minister Melanie Schultz van Haegen (Infrastructuur, VVD) op het rapport. Daarna volgt een debat met de bewindsvrouw.

Schultz, in het rapport-Kuiken weggezet als „incidentenminister”, kan een warm onthaal verwachten. Want de Kamer was het over één ding in meerderheid eens: Schultz laat te weinig regie zien, verwijst te vaak naar de sector en heeft geen langetermijnvisie voor het spoor. Esmé Wiegman (ChristenUnie): „Dit debat levert huiswerk op voor de minister.”