Mladic besloot pas in Srebrenica de klus zelf te klaren

Gisteren zei de aanklager van het Joegoslaviëtribunaal dat Ratko Mladic in Srebrenica de moord op moslimmannen doorzette toen hij de zwakke Nederlandse weerstand zag.

Op de publieke tribune van het Joegoslaviëtribunaal vloeiden gisteren tranen. Op de tweede dag van het proces tegen de Bosnisch-Servische oud-legerleider Ratko Mladic zoomden de aanklagers in op de gruwelijkheden die in de zomer van 1995 plaatshadden in de moslimenclave Srebrenica.

Nadat de troepen van Mladic op 11 juli de enclave, die door de Verenigde Naties tot „veilig gebied” was uitgeroepen en door Nederlandse blauwhelmen werd beschermd, veroverden, werden 8.000 moslimmannen en -jongens afgevoerd en geëxecuteerd.

Met beeld- en audiomateriaal gaven de aanklagers een gedetailleerd en confronterend overzicht van de gebeurtenissen die dag, en de dagen erna. De paniek op de VN-compound in de uren voor de verovering, gefilmd vanuit de heuvels door Mladic’ troepen zelf. Mladic die later triomfantelijk de enclave binnenloopt en buldert: „Ik geef deze stad als een geschenk aan de Serviërs, het is tijd voor wraak”. Zijn eerste ontmoeting met de angstige overste Karremans, het hoofd van de Nederlandse blauwhelmen in de enclave. De deportatie van vrouwen en kinderen met bussen. En een bezoekje van Mladic aan een van die bussen, waar hij zich presenteert als genadige overwinnaar: „Jullie hoeven niet bang te zijn, ik geef jullie het leven, als een geschenk.” Toen stond volgens aanklager Peter McCloskey al vast dat Mladic geen de mannen zou sparen.

Voor nabestaanden was het opnieuw een confrontatie met het pijnlijke verleden. Tegen een verslaggever van de New York Times zei Hajra Catic (62), die haar man en zoon verloor, dat ze zich „compleet leeg voelde”. „Ik kwam hier om te zien hoe Mladic reageert op zijn misdaden. Hij kijkt er trots bij. Het is zo verschrikkelijk om aan te zien.”

McCloskey schetste hoe de aanklagers de zaak de komende maanden willen aanpakken. Volgens hem staat het buiten kijf dat er misdaden in Srebrenica gepleegd zijn. Dat hoeft niet meer bewezen te worden. Wat hij vooral wil aantonen, is dat Mladic in dit alles de kwade genius was. Híj was het die er al die tijd bij was en die, met zijn politieke meerderen, de massamoord had uitgedacht.

„Laat ik glashelder zijn”, zei McCloskey. „Deze zaak draait om de individuele verantwoordelijkheid voor de misdaden van Ratko Mladic.” Het Bosnische-Servische leger was geen „losgeslagen leger”. „Alleen een leger dat strak werd geleid kon in zo’n korte tijd zoveel mensen vermoorden. Het handelde met een ongelooflijke discipline en militaire efficiëntie.”

Hij toonde vervolgens een legerdocument waarin Bosnische Serviërs werden geïnstrueerd de bewoners van Srebrenica na de verovering achter te laten „zonder enige hoop om te overleven”.

Via McCloskey werd ook een beetje duidelijk hoe Mladic zich wil verdedigen. De aanklagers zeggen in januari van Mladic een „alibi” te hebben ontvangen. Hij zou na de verovering van Srebrenica op 11 juli niet meer in de enclave zijn geweest. Hij zou op een bruiloft zijn geweest in Belgrado.

De aanklagers betwisten dat. Zij zeggen dat het onmogelijk is dat Mladic niet op de hoogte is geweest van en betrokken bij wat er is gebeurd. Als een van de kroongetuigen willen de aanklagers de Bosnisch-Servische officier Momir Nikolic oproepen, die in 2003 een schuldbekentenis voor het hof aflegde. Hij zegt te hebben deelgenomen aan vergaderingen met Mladic waar werd beslist over het lot van de bewoners van Srebrenica.

Tegen Mladic worden ook veel bewijzen gebruikt die in andere zaken tegen verdachten van de oorlog in voormalig Joegoslavië succesvol werden gebruikt, waaronder uit de zaak tegen Radislav Kristic, Mladic’ tweede man, die in 2001 46 jaar cel kreeg opgelegd wegens volkerenmoord.

Mladic zelf toonde zich gisteren net als op de eerste dag van het proces onaangedaan. Toen op de eerste dag van het proces beelden werden getoond van Mladic die in een auto Sarajevo binnenreed, waarin hij zegt dat „iedere keer dat ik Sarajevo binnenrijd, ik iemand vermoord in het voorbijgaan”, verscheen er een zuinig lachje om zijn mond. Toen hij gisteren de rechtszaal verliet, grapte hij met zijn bewakers. Bij zijn voorgeleiding vorig jaar weigerde hij schuldig of onschuldig te pleiten. Hij zegt zichzelf als oorlogsheld te zien, niet als oorlogsmisdadiger.

McCloskey zei gisteren ook dat de VN „vanaf het begin een tikkende tijdbom hadden gecreëerd, omdat zij te weinig blauwhelmen naar Srebrenica hadden gestuurd om de bevolking te beschermen.” Ook zei hij dat Mladic in eerste instantie alleen maar „omstandigheden” wilde creëren waarin de moslims van Srebrenica „geëlimineerd” konden worden, maar dat hij, nadat hij zag hoe zwak de weerstand van de Nederlandse Dutchbatters was, besloot om door te zetten en de klus zelf te klaren.

De Nederlandse regering en Defensie hebben altijd gezegd dat Nederland niet verantwoordelijk kan worden gehouden voor de massamoord, omdat zij onder een VN-mandaat werkten. Vorig jaar oordeelde het gerechtshof in Den Haag dat echter de Nederlandse Staat aansprakelijk is voor de dood van minstens drie moslimmannen die van het Dutchbat-terrein werden weggestuurd door Nederlandse militairen.

Het Openbaar Ministerie in Arnhem heeft zich recentelijk door een reflectiekamer laten adviseren over de haalbaarheid en wenselijkheid van strafvervolging van overste Karremans en daaruit zou een positief advies zijn gekomen, berichtte de NOS in mei.