Column

Klassiek hoorcollege met grapefruit en ballon

Het college van Robbert Dijkgraaf trok 1,2 miljoen kijkers.

Met nog een week voor de boeg kun je stellen dat De wereld draait door (VARA) een iets minder sterk seizoen had dan toen het vorig jaar de Zilveren Nipkowschijf won.

Het gewicht van de deskundigen is gedaald, vooral als het om politieke onderwerpen gaat. De verrassende miniopera’s werden minder talrijk, terwijl het aantal plichtmatige gasten toenam. Er was redactionele turbulentie, door het aangekondigde vertrek van eindredacteur Dieuwke Wynia, die op haar besluit terugkwam door de belofte dat er satellietprogramma’s gemaakt konden worden.

Het eerste resultaat daarvan, een college van natuurkundige Robbert Dijkgraaf over de oerknal onder de noemer DWDD University, nam gisteren een groot deel van het chagrijn weg. Het was namelijk een in vele opzichten gedenkwaardige uitzending, die allerlei televisiewetten logenstrafte.

De eerste is dat je een wetenschapper niet zomaar drie kwartier over een zinnig onderwerp kan laten praten, dus zonder muzikaal intermezzo, pauzefilmpjes, een persoonlijk interview of een kok die een toepasselijke maaltijd bereidt. Zoals Dijkgraaf zelf toelichtte, houdt het formaat van een hoorcollege van 45 minuten om kennis over te dragen al stand sinds de Middeleeuwen, en waarom zou je dat veranderen?

Dijkgraaf stond er bovendien op dat het een rechtstreekse uitzending moest worden, waar dus niet in geknipt of anderszins aan gesleuteld kon worden. Zo doen hoogleraren dat wel vaker, en als het goede sprekers zijn, dan houdt het publiek dat heus wel uit.

De Amsterdamse Koepelkerk was mooi omgebouwd tot een soort van planetarium, en er stonden schitterende schaalmodellen, bijvoorbeeld van de melkweg. Er waren ook korte filmfragmenten van onder meer de Vliegende Panters, Theo Maassen en uit The Truman Show om argumenten kracht bij te zetten, maar Dijkgraaf was vooral effectief in het gebruik van simpele attributen: een grapefruit en een peperkorrel om de omvang van zon en aarde duidelijk te maken, een veertiendelige serie boeken, om aan te geven waar we ons als mens bevinden in de geschiedenis van het heelal, namelijk in de laatste alinea, eigenlijk in de laatste punt.

Zo behandelde Dijkgraaf 13,7 miljard jaar in 45 minuten, legde de oerknal en de relativiteitstheorie van Einstein op begrijpelijke wijze uit, evenals donkere materie en het uitdijende heelal (met een ballon die knapte).

Bovenal toonde de naar Princeton vertrekkende voorzitter van de KNAW aan dat de angst voor kennisoverdracht op televisie helemaal niet nodig is. Je kunt best op primetime een zender die op een jong publiek is gericht vullen met een betoog van een theoretisch natuurkundige. Dat biedt hoop.