Ik eerst, en dan het zieke meisje

Jesse Andrews: Ik + Earl + de stervende Rachel. Vertaald door Ellis Post Uiterweer. Pimento, 287 blz. €16,95. 15+

De markt voor romans over jongvolwassenen met kanker lijkt voorlopig verzadigd met Een weeffout in onze sterren van John Green, een roman zo intelligent en hartverscheurend dat je je afvraagt wat er nog over het onderwerp te zeggen valt. Maar nu is er Ik + Earl + de stervende Rachel, een Amerikaans debuut dat niet onopgemerkt mag blijven. Hoofdpersoon Greg Gaines vindt van wel: hij probeert de lezer nota bene dit ‘vreselijk stompzinnige boek’ uit te jagen. Hij waarschuwt ‘dat er in dit boek nul komma nul wijze levenslessen voorkomen, en ook geen minder bekende feiten over de liefde, of lekker tranen trekkende momenten.’

Een doorsnee verhaal over ongeneeslijke ziekte is het dan ook niet. Greg vertelt over de kliekjes op school, over de melige films die hij samen met zijn makker Earl maakt, over onbereikbare sexy meisjes en zijn contact met Rachel – een idee van zijn moeder, die vindt dat zij met haar leukemie wel wat afleiding kan gebruiken.

Greg houdt haar bezig met mafkezig geouwehoer, nogal ongemakkelijk allemaal, maar we mogen er niet door vertederd worden: ‘Ik was best goed in het opvrolijken van Rachel, en als je ergens goed in bent, wil je ermee doorgaan omdat je je er zelf beter door voelt.’ Een speciale band met Rachel krijgt hij welbeschouwd niet: ‘Maar ik vermoedde dat ik me nog rotter zou voelen als ik niet meer op bezoek zou komen.’

Jesse Andrews maakt een moreel uitdagende keuze voor een verhaal over zo’n ietwat egoïstische jongen náást de ongeneeslijk zieke, in plaats van het slachtoffer of diens naasten, zoals John Green deed. Ik + Earl + de stervende Rachel benadrukt dat de dingen niet mooier voorgesteld mogen worden dan ze zijn, en leeft die opdracht na. De film die Earl en Greg voor Rachel maken wordt ook een wanproduct, omdat ze Rachel eigenlijk bar slecht kennen en ze telkens terugvallen op esthetiserende filmgenres. In een zelfgeschreven recensie noemt Greg de film ‘vooral opmerkelijk door de verwarrende mengeling van stijlen’, wat neerkomt op ‘een zootje’.

Je zou hetzelfde kunnen zeggen over Ik + Earl + de stervende Rachel, een roman die levensecht wil zijn door niet transparant te zijn. Dat maakt het moeilijk om het mooi te vinden, maar niet om ervan onder de indruk te zijn. ‘Je staat zelf op de eerste plaats, pas daarna komen de anderen,’ concludeert Greg, en dat is – zeker in een boek over kanker – een schrijnend lelijke levensles.