Die rubberen arm voelt als een deel van je eigen lichaam

Op het Dutch Electronic Art Festival vertoont de Belgische groep Crew theater op technologische basis. Gemanipuleerd door videobeelden twijfelt de bezoeker aan zijn zintuigen.

In het lichaam van een personage van een theaterstuk belanden. Het Belgische theatercollectief Crew maakt het mogelijk op het Dutch Electronic Art Festival (DEAF), in haar experimentele voorstelling Terra Nova: een, bij momenten angstaanjagend, concrete blik op hoe technologie het brein van de toeschouwer kan bespelen.

In Terra Nova worden 25 deelnemers verdeeld in groepen. De eerste groep krijgt een koptelefoon op en beluistert een monoloog over poolreiziger Robert Falcon Scott. Deze Britse marineofficier hoopte in 1910 als eerste de geografische Zuidpool bereiken. „Bij aankomst op de pool, zag hij echter de tent staan van Roald Amundsen. De Noor was vlak voor Scott vertrokken en hem te slim afgeweest”, vertelt Eric Joris, artistiek leider van Crew. Vervolgens kwamen Scott en zijn team op de terugweg vast te zitten in het ijs.

Terwijl de luisteraars van de eerste groep horen hoe Scott zijn grip op de realiteit verliest, ontdekken die van een tweede groep aan den lijve hoe je al dwalend door een onbekend terrein aan alles begint te twijfelen. Ze krijgen een videobril, koptelefoon en camera op het hoofd gezet en een laptop op de rug. Gestuurd door de techniek wandelen ze in een virtuele wereld. Net als in het ‘echte leven’ kunnen ze 360 graden rondkijken en aanraken wat ze ‘zien’.

Eric Joris: „Tijdens dit experiment laten we toeschouwers samenvallen met andere personages.” Deelnemers zien, horen en voelen het ene moment wat ze zelf waarnemen, het volgende moment worden hun waarnemingen vervangen door opnames. Hierdoor beginnen ze te twijfelen aan hun zintuigen. „Je krijgt out-of-body experiences. Je ziet je lichaam, maar je herkent het niet meer.”

Als bijvoorbeeld je hand op een tafel ligt, zie je door de videobril een rubberen arm. Wanneer er een pluimpje over het rubber glijdt, streelt een begeleider met een veer over je arm. En plots, hoewel je weet dat de rubberen ledemaat niet van jou is, voelt het als een deel van je lichaam, alsof je hem zou kunnen opheffen en er een vlieg mee wegmeppen. Joris: „Vooral het gebruiken van de tastzin zorgt voor identificatie.”

Een derde groep bekijkt, als traditionele theatertoeschouwers, de rondtastende tweede groep. Afwisselend word je als bezoeker van de ene in de andere toestand gebracht.

Crew bestaat uit academici, wetenschappers en kunstenaars. Ze maken niet alleen theaterproducties, maar voeren ook experimenten uit in samenwerking met universiteiten. Eric Joris: „Wij maken weinig onderscheid tussen ons onderzoekswerk en onze voorstellingen. Zodra je technieken ontdekt, wil je daar een voorstelling mee maken.” Maar, voegt hij toe, „voor een voorstelling heb je een verhaal nodig om resultaten aan op te hangen.”

Joris benadrukt dat mensen zich amper realiseren dat hun beeld van de wereld tot stand komt via de ogen, oren en tastzin. „Pas als je die tussenschakels wegneemt, word je je hier heel bewust van.”

Of beeldmanipulatie het theater van de toekomst is, durft Joris niet zeggen. „Maar het idee dat je zoals vroeger vanuit je stoel kijkt of luistert naar een werk dat iemand anders heeft gemaakt, wordt wel steeds meer ondergraven.”

Toeschouwers willen participeren, en daar speelt Crew op in. „Bij ons komt de toeschouwer in een werk terecht, maar wat hij bekijkt en hoe hij het ervaart bepaalt hij zelf. Zo maakt de toeschouwer zelf het definitieve stuk.”

‘Terra Nova’: 18-20 mei, 16.00 en 20.00 uur, Rotterdam. Info: deaf.nl