Compleet Indonesië in één roman verwerkt

Ayu Utami: Het getal Fu Vertaald door Maya Sutedja-Liem. De Geus, 533 blz. € 25,- ****

Een jampotje met vingerkootje, een menselijke rib, het boek How to win hearts, een steen met een fossiel in de vorm van een slakkenhuis ‘met een ziel die zich uit in sprookjes en verhalen’. Het zijn voorwerpen die zich in een pronkkast bevinden, de glazen kast waarin Sandi Yuda, de verteller van Het getal Fu, tastbare herinneringen aan zijn leven bewaart.

Sandi Yuda was rotsklimmer, een ijzersterke jongen, student informatica, die zich bewees door de steile kalksteenrotsen aan de rand van Bandung te bedwingen. Hij was dol op gokken, sloot over van alles een weddenschap af en bedreef luidruchtig de liefde met zijn mooie vriendin. Tot zijn ontmoeting met Parang Jati, een student geologie die je de verpersoonlijking van ‘de andere kant van Indonesië’ zou kunnen noemen.

Het zijn de twee belangrijkste personages in Ayu Utami’s onlangs vertaalde roman. Utami (1968), Indonesiës bekendste schrijfster, journalist en radiomaker is geëngageerd, kritisch en laat niet na de barricades op te gaan. Tegen de corruptie, tegen de pornografiewet die de kledingvoorschriften voor vrouwen extreem aanscherpt, tegen het toenemend fundamentalisme. Als het gaat om seksualiteit neemt Utami geen blad voor de mond, al verzint ze daar rare metaforen bij. Vrouwen worden ‘beheerst door een peervormige zeekwal met twee dunne zwaaiarmpjes die in haar buik genesteld ligt’ en mannen zijn ‘niet meer dan een instrument van dat domme buideldiertje’ dat tussen hun benen hangt.

Utami portretteert heel Indonesië: religieuze stromingen, de veranderingen sinds Soeharto, het militarisme, het dorpsleven, de bedreigde natuur, het lot van mismaakten, seks, etc. Niets lijkt ze links te willen laten liggen. 537 bladzijden telt het boek dan ook, met een verhaallijn die vaak onderbroken wordt door legenden, mysteries, krantenartikelen, tekeningen van wajangfiguren, historische terzijdes of een toelichting op politieke achtergronden.

Door de vriendschap tussen de twee mannen als rode lijn te nemen, kan Utami hun verschillende achtergrond en hun meningsverschillen over allerhande onderwerpen illustreren. En zo kan ze een impliciete stellingname in de dilemma’s die de moderne tijd met zich meebrengt tonen, waarbij ook aandacht is voor concrete twistpunten ten aanzien van het monotheïsme en het militarisme in haar vaderland. In dialogen wordt de monotheïstische islam afgezet tegen de Griekse, Javaanse en christelijke tradities.

‘De grootste fout die seculaire mensen maken’, zegt een personage, ‘is dat ze de godsdienst in handen laten vallen van fundamentalisten’. Zo verwoordt Utami haar aanval op het fundamentalisme. Of het veel zal opleveren is maar de vraag. Er wordt weinig gelezen in Indonesië, het vaderland dat ze ‘met verdriet in mijn hart’ liefheeft en waaraan ze haar boek heeft opgedragen. Een absolute aanrader voor wie iets meer van het grootste moslimland ter wereld wil begrijpen.

Ayu Utami is te gast op het Tong Tong Festival, Den Haag, 17 t/m 28 mei. tongtongfair.nl