Zomer van sport en chaos

Is er in het Westen een nieuw proletariaat in wording, een massa van miljoenen „die niets te verliezen hebben dan hun ketenen” en die bereid zijn tot de revolutie zodra zich hiervoor een overtuigend leiderschap aandient? Wie de economische en politieke ontwikkelingen van de afgelopen vier jaar heeft gevolgd, zou dit niet meer verbazen.

De crisis heeft in deze periode een gestage, materiële achteruitgang van een groeiende, langzamerhand enorme massa in het hele Westen veroorzaakt. Alle bevolkingsgroepen behalve de zeer rijken worden erdoor getroffen, maar voor een poging tot een radicale omwenteling is dit niet voldoende. Dit neoproletariaat moet ook ervan overtuigd raken dat de zittende machten, het partijenstelsel en de politieke klasse geen verbetering kunnen bieden. Eerst moet er een nieuw leiderschap komen. Dan volgt de slotfase. De revolutionairen dienen zich aan en maken zich meester van de media, om te beginnen. Hiermee is de ouverture tot de echte omwenteling begonnen. Vrees niets. Zo ver is het nog lang niet.

In de periode die we nu beleven is alleen de zittende politieke klasse bezig haar eigen faillissement over zich af te roepen. De Grieken hebben zich door de schuldencrisis gemanoeuvreerd in een doodlopende steeg. Hieruit zullen ze zich door nieuwe verkiezingen niet bevrijden. In Spanje, met meer dan 20 procent werkloosheid, gromt de volkswoede. Nederland staat er nog betrekkelijk solide voor, maar ook hier vallen voortijdige verkiezingen niet te vermijden, terwijl grote partijen nog bezig zijn met hun reorganisatie. Bondskanselier Merkel heeft door de overwinning van de socialistische kandidaat Hannelore Kraft bij de verkiezingen in Noordrijn-Westfalen een flinke veer moeten laten. De overwinning van François Hollande op Nicolas Sarkozy wordt in Frankrijk beschouwd als het begin van een omwenteling. Dit najaar komt de campagne voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen goed op gang. Die van vier jaar geleden was al rijk aan scheldpartijen en ongelooflijke verdachtmakingen. President Obama heeft de crisis niet weten te bedwingen. Dit jaar belooft het erger te worden.

Wat kan het electoraat van het Westen hiervan leren? Misschien wel dat de politieke klasse bezig is zichzelf verder te slopen. Hiermee wordt dan de geloofwaardigheid van de dames en heren verder aangetast en wordt het hele zittende bestel, de bestuurders en de oppositie, meegezogen in de draaikolk van het snel groeiende wantrouwen. Ze verliezen hun gezag en zijn niet meer bij machte op welke manier dan ook de crisis te bestrijden. De algemene toestand wordt nijpender. Zo is het aan het begin van deze zomer.

Wat kunnen we onder deze omstandigheden verwachten van het neoproletariaat? Dit weten we niet. In oude revolutionaire tijden was er de arbeidersklasse, hecht gegroepeerd in de communistische partij. De leden en de meelopers geloofden in hun leiders. Die Partei, die Partei, die hat immer recht, zongen ze. Deze oude arbeidersklasse is verdwenen, door de toenemende welvaart van de afgelopen halve eeuw, de veranderende productiemethoden, de ondergang van de Sovjet-Unie, de gelijkschakelende werking van de televisie en andere populaire massamedia en vooral de verbreiding van het consumentisme. Hiermee is een grondslag voor politieke machtsvorming verloren gegaan.

Ook de partijen op godsdienstige grondslag zijn al jaren in een staat van reddeloze afbraak. En het lijkt een kleinigheid, maar het is symptomatisch: er wordt niet meer gezongen in de politiek. Strijdliederen, psalmen – allemaal verdwenen. De liberalen, toch al geen geboren zangers, delen onverminderd mee in de malaise van de crisis.

Zo kom ik op een andere factor die bijdraagt tot de algemene uitzichtloosheid: de publieke opinie. Ook deze verkeert in chaos. Wie zich hiervan wil overtuigen, kan het best een aantal websites raadplegen – het doet er niet toe van welke politieke signatuur – en daar vooral de reacties van de lezers bekijken. Er zijn algemene schandalen, zoals die van de pedofiel Robert M. en de moord op de juwelier. Hierover laat de digitale stem des volks geen misverstanden bestaan: doodstraf, of levenslang onder de gruwelijkste omstandigheden. Anders wordt het als er een politiek of economisch probleem aan de orde is. Daar treden de deskundigen aan, allemaal onder een schuilnaam, en allemaal hebben ze een andere oplossing. Ze krijgen ruzie. Sommige mails worden „verwijderd door de redactie”. Deze zou ik graag willen lezen.

Afgezien hiervan daagt in de reacties toch een communis opinio: alle ellende is te wijten aan de zakkenvullers en de politici die aan het pluche kleven. Vaak is de linkse elite of de linkse kerk medeplichtig. Ook de digitale, openbare mening maakt deel uit van de chaos.

Over maar één onderwerp bestaat deze zomer een hoge mate van eensgezindheid: de sport, het voetbal in Polen en Oekraïne en de Olympische Spelen in Londen. Misschien geeft dit enig respijt. Daarna gaan we weer met volle kracht de politieke chaos in.