Winnen op kunstbenen

Sprinter Oscar Pistorius (25) doet mee aan de FBK Games in Hengelo. Op protheses tussen de ‘gewone’ atleten. Door zijn prestaties met deze Cheetahs is hij een fenomeen.

Oscar Pistorius of South Africa (L) runs past Femi Ogunode of Qatar during the men's 400 metres heats at the IAAF World Championships in Daegu August 28, 2011. REUTERS/Kai Pfaffenbach (SOUTH KOREA - Tags: SPORT ATHLETICS) REUTERS

Een atleet zonder onderbenen tussen de ‘gewone’ atleten op topatletiekwedstrijden: tot voor kort was het niet voor te stellen. Tot voor kort was er dan ook geen Oscar Pistorius, die op kunstbenen snelle tijden loopt. De Zuid-Afrikaanse buitenstaander is geaccepteerd lid van de atletiekfamilie sinds hij vorig jaar debuteerde bij de WK atletiek in Daegu in Zuid-Korea. Hij wordt in één adem genoemd met een ster als veelvoudig sprintkampioen Usain Bolt, al blijven Pistorius’ prestaties achter bij die van Bolt.

Maar qua media-aandacht is hij zijn gelijke; de zaal stroomt vol als Pistorius dinsdag tijdens een tussenlanding op Schiphol een persconferentie geeft. Belegd door de Fanny Blankers-Koen Games in Hengelo, op 27 mei, want de organisatie wil natuurlijk dat hun uithangbord reclame maakt voor Nederlands enige internationale baanwedstrijd. Maar Pistorius is de komende weken bij meer wedstrijden dé attractie: in Ostrava in Tsjechië, en in Eugene en New York in de VS.

Over de legitimiteit van zijn deelname als gehandicapte aan wedstrijden voor valide atleten is de discussie wel gevoerd. Met Pistorius gaat het tegenwoordig op persconferenties, net als bij gearriveerde sporters, ook over wedstrijdzaken.

De gekromde kunstbenen van koolstofvezel waarop Pistorius zijn wedstrijden loopt staan hooguit nog in wetenschappelijke kringen ter discussie. Bewegingswetenschappers zijn er niet over uit of de atleet, die zonder kuitbenen is geboren, wel of geen extra profijt heeft van de ‘Cheetahs’ genoemde kunstbenen. Leveren ze hem energievoordeel op? Verbruikt hij minder zuurstof dan zijn concurrenten? Heeft hij minder kans op blessures? Pistorius maakt het niet uit. Hij heeft de emancipatiestrijd met de internationale atletiekfederatie IAAF gewonnen dankzij een uitspraak van het Hof voor Arbitrage voor Sport. Van significant voordeel is tot op heden ook niets gebleken. Pistorius’ persoonlijk record op de 400 meter staat op 45,07 seconden. Die ligt onder het Nederlands record (45,68) van Arjen Visserman, maar garandeert internationaal geen succes. Voor de grote prijzen moet Pistorius echt sneller dan 45 seconden lopen.

Als hem dat lukt levert Pistorius een uitzonderlijke prestatie, want hij loopt pas vanaf 2004 wedstrijden. Nadat hij zwaar geblesseerd was geraakt bij rugby beval een leraar op de middelbare school hem atletiek aan. Pistorius bleek een talent én een doorzetter. Hij blonk al snel uit op paralympische wedstrijden, waarna hij via arbitrage de doorbraak naar de topwedstrijden forceerde.

Op Schiphol stelde Pistorius gisteren met genoegen vast dat de maatschappelijke perceptie van gehandicapten snel aan het veranderen is. „Waar gehandicapten dertig tot veertig jaar terug nog werden weggestopt, zijn ze tegenwoordig een normale verschijning in het straatbeeld. Niet verwonderlijk, want diabetes neemt toe en daarmee het aantal amputaties. Met het steeds drukker wordende verkeer stijgt het aantal slachtoffers, en de wereld is nog niet vrij van oorlogen.

„Mensen moeten ook niet bevreesd zijn naar de oorzaak te vragen”, vindt hij. „Dat is de beste manier op het te accepteren. Ik wil er graag over praten. En met mij vele anderen. Voor ons is de handicap geen punt meer. De stereotypen zijn verdwenen. Dat vind ik belangrijk.”

De suggestie dat Pistorius met zijn protheses meer gelegenheid zou hebben om te sjoemelen wuift hij wat verontwaardigd weg. „Een korter of langer kunstbeen? Nou, dat maakt echt niet uit. Ook wij zijn gebaat bij normale verhoudingen. Met een langer kunstbeen kunnen misschien grotere passen worden gemaakt, maar het betekent verlies van ritme en daarmee van snelheid. Met ingekorte kunstbenen kun je misschien het tempo verhogen, maar niet de kracht vergroten. Ja, mijn heupen zijn erg sterk. Logisch, daarmee zorg ik voor stabiliteit. En vergeet niet dat ik alle schokken met mijn heupen moet opvangen.”

Met innovatie valt volgens Pistorius evenmin winst te boeken. Zijn kunstbenen gebruikt hij nu acht jaar zonder dat het materiaal is vernieuwd. „Ik zou ook niet weten wat er aan verbeterd moet worden. Ik ben er ook zeer tevreden over. Dat carbonfiber is oersterk”, zegt Pistorius, die twee keer een nieuw paar heeft aangeschaft. „Omdat er scheurvorming optrad.”

Gecompliceerder ligt het vervoer van zijn Cheetahs. Op menig vliegveld gaat het alarm af als zijn wedstrijdprotheses worden gecontroleerd. Soms kan Pistorius volstaan met het verwijderen van de spikes, maar vaker moet hij uitleggen dat het geen wapentuig betreft.

Vooral op Londen Heathrow ondervindt hij problemen. „Bij voorkeur vervoer ik de Cheetahs in de handbagage, maar dat wordt niet altijd toegestaan. En als ik ze moet inchecken bid ik veelvuldig dat ze ook op de plaats van bestemming aankomen. Nee, ik heb geen tweede paar. Dat is heel lastig. Ik ben zo gewend aan mijn ‘benen’ dat het een aantal maanden kost om aan nieuwe te wennen.”

Eenmaal op de baan kijken de andere atleten niet meer op van zijn verschijning. Volgens Pistorius wordt hij volledig geaccepteerd. „Het waren ook niet de atleten maar de sportbestuurders die mijn aanwezigheid ter discussie stelden. In zekere zin vind ik die testen waaraan de Cheetahs zijn onderworpen een verkapte zege. Als er al bedenkingen waren dan zijn die weggenomen door de uitspraak van CAS dat nergens het voordeel aannemelijk is gemaakt. Ik krijg ook geen speciale behandeling van de atleten. Wel respect. En zo hoort het ook. Uiteindelijk spreken mijn prestaties voor zich.”

De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat Pistorius ook geen grote bedreiging voor de toplopers vormt. Als hij zich plaatst voor de Olympische Spelen – en Pistorius gaat daarvan uit – acht hij zich niet in staat de finale te halen. De halve finale is zijn streven. En daarin vierde of vijfde worden. Dan heeft hij zich verbeterd ten opzichte van de WK.

Meer kansen dicht hij zich toe als lid van de estafetteploeg op de 4x400 meter, in Daegu goed voor de zilveren medaille. Heel voorzichtig denkt Pistorius aan goud – dat zou wat zijn, een atleet met kunstbenen die olympisch kampioen wordt.

Henk Stouwdam