'Voor 1 kilo biefstuk is 25 kilo voer nodig'

12 Apr 2010 --- Bison steaks (rump) --- Image by © the food passionates/Corbis © the food passionates/Corbis

De aanleiding

In een artikel over het eten van insecten (‘Wen er vast maar aan’) in NRC Handelsblad van 16 april zegt Arnold van Huis, hoogleraar Entomologie aan de Wageningen Universiteit: „Om 1 kilo biefstuk te maken, is ongeveer 25 kilo voer nodig.” Hoe wordt dit cijfer berekend en waar komt het vandaan, vraagt lezer Mark Dijkstra uit Enschede zich af.

Waar is het op gebaseerd?

Het vraagstuk draait om ‘voedselconversie’, oftewel: hoeveel voedsel moet een dier eten om 1 kilo in lichaamsgewicht toe te nemen? Daar zijn verschillende onderzoeksmethoden voor en die zorgen voor verschillende uitkomsten. Van Huis geeft niet aan welke methode hij heeft gebruikt. Deze onderzoeken zijn van belang omdat ze een indicatie geven van de milieubelasting die komt kijken bij het eten van vlees. Vaak wordt het eten van rund vergeleken met het eten van andere vleessoorten, zoals kip en vis, en het eten van melkproducten of vleesvervangers. In zijn artikel zet Van Huis het eten van vlees af tegen het eten van insecten, waarbij hij stelt dat je voor 1 kilo krekels slechts 2,1 kilo voer nodig hebt.

Interpretaties

Het gaat om: a. wat je als ‘voer’ definieert, en b. wat je als ‘gewicht’ beschouwt. Met voer kan worden gedoeld op vers voer of op ‘droge stof’ – dus het voer zonder water. Tevens kun je kijken naar hoeveel eiwit een dier moet consumeren om 1 kilo eiwit te produceren. Bij de meeste gangbare onderzoeken wordt gemeten aan de hand van vers voer, dus dat zullen wij hier ook doen.

Als we spreken van lichaamsgewicht, dan kun je kijken naar het gewicht van het levende dier, naar het karkasgewicht of het ‘consumeerbaar gewicht’ – het gedeelte van het dier dat we ook daadwerkelijk opeten. Omdat Van Huis spreekt over „1 kilo biefstuk” gaan we bij deze factcheck uit van het consumeerbaar gewicht van een vleesstier.

Nog één opmerking: het vlees dat een rund produceert, is natuurlijk niet uitsluitend biefstuk, maar dat beschouwen wij als Van Huis’ dichterlijke vrijheid.

En, klopt het?

Nu de cijfers. Daarvoor pakken we twee toonaangevende onderzoeken: Worldwide transformation of diets, burdens of meat production and opportunities for novel food proteins van de Canadese milieuonderzoeker Vaclav Smil en De humane eiwitbehoefte en eiwitconsumptie en de omzetting van plantaardig eiwit naar dierlijk eiwit van Leon Sebek en Liesbeth Temme van de Wageningen Universiteit.

Bij het onderzoek van Sebek en Temme hebben vleesstieren 12,4 kilo vers voer nodig voor 1 kilo groei in lichaamsgewicht, bij Smil is dat 10 kilo. Ter vergelijking: in het onderzoek van Sebek en Temme staat dat een vleesvarken 2,9 kilo vers voer nodig heeft om een kilo te groeien, een vleeskuiken 1,8 kilo voer en een tilapia 1,3 kilo.

Behalve naar de hoeveelheid voer moet ook worden gekeken naar welk gedeelte, welk percentage, van een rund daadwerkelijk eetbaar is. En dan blijkt: Smil stelt dat we 40 procent van een rund gebruiken voor consumptie, terwijl dat volgens het onderzoek van Sebek en Temme slechts 30 procent is. De botten, huid, ingewanden en het skelet van het dier worden hier niet in meegenomen.

Dat betekent voor het onderzoek van Sebek en Temme dat 12,4 kilo vers voer ongeveer 0,32 kilo eetbaar vlees oplevert. Voor 1 kilo vlees heb je dan ruim 35 kilo voer nodig – dus tien kilo meer dan Van Huis stelde.

Het onderzoek van Smil komt echter uit op 10 kilo vers voer voor ongeveer 0,40 kilo eetbaar vlees. Voor 1 kilo eetbaar vlees is dan inderdaad 25 kilo voer nodig. Het onderzoek van Smil correspondeert dus met de uitspraak van Van Huis dat „om één kilo biefstuk te maken ongeveer 25 kilo voer nodig” is.

Conclusie

„Om 1 kilo biefstuk te maken, is ongeveer 25 kilo voer nodig”, stelt entomoloog Arnold van Huis in een interview in NRC Handelsblad. De twee gangbaarste onderzoeken zijn dat van de Canadees Vaclav Smil en dat van de Nederlanders Leon Sebek en Liesbeth Temme. Omdat daarin allerlei variabelen meespelen – wat eet het rund, loopt hij rond in de wei, staat hij in een hok – lopen hun conclusies nogal uiteen. Volgens Sebek en Temme is er ruim 35 kilo vers voer nodig om 1 kilo eetbaar vlees te produceren, volgens Smil is dat inderdaad 25 kilo. Van Huis zat dus eerder aan de conservatieve kant met zijn stelling. Gebaseerd op het onderzoek van Smil beoordeelt next.checkt de uitspraak van Van Huis als waar.