Mladic na twintig jaar voor de rechter. Vier vragen over het proces

Ratko Mladic vandaag in Den Haag op de eerste dag van zijn proces. Hij is aangeklaagd wegens oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid. Foto AFP

Vandaag begon in het Joegoslaviëtribunaal in Den Haag de rechtszaak tegen de Servische generaal Ratko Mladic. Samen met politiek leider Radocan Karadzic speelde hij de hoofdrol in de Bosnisch-Servische oorlog die aan zo’n honderdduizend mensen het leven heeft gekost. Nu, ruim twintig jaar later, staat hij terecht wegens misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden. Hoe zit het ook alweer met de zaak tegen Mladic? Vier vragen.

Waarom is Mladic aangeklaagd?
In 1992 verklaarde de Bosnische regering het land onafhankelijk van Joegoslavië, de republiek die door etnische verdeeldheid uiteen viel. Als tegenreactie hierop stichtten Bosnische-Serviërs, onder leiding van politiek leider Radovan Karadzic, een eigen republiek. Ze maakten zich schuldig aan grootschalige etnische zuiveringen gericht tegen moslims, waaronder de drie jaar durende belegering van Saravejo waarbij meer dan tienduizend doden vielen. Ratko Mladic was opperbevelhebber van de troepen.

Onder zijn leiding vindt in juli 1995 de grootste slachting in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog plaats. Achtduizend moslimmannen en -jongens worden bij de val van Srebrenica vermoord. Al in 1995 is Mladic aangeklaagd (pdf) voor genocide en misdaden tegen de menselijkheid. Maar hij wist zich jarenlang schuil te houden - pas vorig jaar is hij in Belgrado opgepakt. Mladic ontkent de beschuldigingen, hij zegt dat hij de Serviërs in Bosnië beschermde.

Waarom speelt Nederland een rol in de zaak Mladic?
Nederlandse troepen waren op verzoek van de Verenigde Naties in Srebrenica aanwezig toen de genocide van duizenden moslims plaatsvond. De Nederlandse Dutchbat bataljons die onder leiding stonden van militair Thom Karremans hadden tot doel de bevolking te beschermen. In plaats daarvan werd Srebrenica ingenomen en vond de gigantische slachting plaats. Onder het oog van de Dutchbat militairen scheidden Servische soldaten de mannen van de vrouwen en kinderen. De mannen zijn later vermoord. Het wordt betwist of Nederlandse militairen op de hoogte waren van de intentie van de afscheiding.

Beroemd en berucht is het beeldmateriaal waarop de voor Karremans vernederende onderhandeling met Mladic te zien is, een dag voor de vermeende collaboratie met de Bosnisch-Servische troepen:

Vorig jaar is de Nederlandse staat schuldig bevonden aan de dood van drie slachtoffers. Nederland heeft nooit excuses aangeboden. Ook Karremans wordt waarschijnlijk vervolgd.

Wat is de rol van Milosevic en Karadzic?
Radocan Karadzic, voormalig psychiater en dichter, was de politiek leider ten tijde van de oorlog en verantwoordelijk voor de etnische zuiveringen. Hij is aangeklaagd voor misdaden tegen de menselijkheid en genocide. Pas in 2008 is hij gearresteerd in Belgrado na jarenlang voortvluchtig te zijn geweest. Saillant detail: terwijl de internationale gemeenschap naar hem op zoek was, verschenen er nog wel gedichten van hem. Tijdens de openingsverklaring van zijn nog altijd lopende proces, dat begon in 2010, noemde hij het uitmoorden van Bosnische moslims in Srebrenica een “mythe”.

Bekijk hier beelden van de NOS van het proces tegen Karadzic waarin hij een getuigenverklaring in twijfel trekt:

Slobodan Milosevic, van 1988 tot 2000 president van Joegoslavië, steunde Karadzic in zijn strijd tegen de onafhankelijkheid van Bosnië. Hij werd in 1999 aangeklaagd wegens misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden. In 2001 werd hij gearresteerd, maar in 2006 werd hij dood gevonden in zijn cel, waardoor het proces tegen hem voortijdig moest worden gestopt.

Hoe zal het proces van Mladic verlopen?
Er zijn meer dan vierhonderd getuigenissen in de zaak van Mladic, waarvan er ongeveer honderdvijftig daadwerkelijk naar Den Haag komen. Zevenentwintigduizend voorwerpen dienen als bewijsmateriaal, zoals afgeluisterde gesprekken tussen Mladic en zijn officieren, beeldopnames en bewijsmateriaal dat eerder is gebruikt in processen in het Joegoslaviëtribunaal. Er is voor de aanklagers tweehonderd uur gereserveerd om de zaak uiteen te zetten. Vervolgens begint Mladic zijn verdediging.

Een bedreiging voor het proces is de slechte gezondheid van Mladic. Tijdens de periode dat hij op de vlucht was voor de internationale gemeenschap, zou hij drie beroertes hebben gehad waarvoor hij niet is behandeld. De zittingen kunnen daardoor dagelijks niet te lang doorgaan. Het proces moet binnen twee jaar zijn afgerond. In 2014 moet het hof sluiten van de VN. Als Mladic wordt veroordeeld hangt hem een levenslange gevangenisstraf boven het hoofd.