Mexicaanse schrijver Carlos Fuentes (83) overleden

Carlos Fuentes/ Foto Jerry Bauer, Meulenhoff

Gisteren is de Mexicaanse auteur Carlos Fuentes (1928) op 83-jarige leeftijd in Mexico overleden. Fuentes gold lange tijd als een kanshebber voor de Nobelprijs van de Literatuur, en behoorde samen met Mario Vargas Llosa, Gabriel García Márquez en Julio Cortázar tot de kopstukken van de Latijns-Amerikaanse boom uit de jaren 60.

Verbeelding was voor de in Panama geboren Fuentes, auteur van zo’n 60 werken - waaronder romans, essaybundels en toneelstukken - een groot goed. Volgens Fuentes kan onze verbeelding ervaringen laten transformeren tot kennis over onszelf. Onze ervaringen zijn an sich betekenisloos, stelde Fuentes eens. Totdat we met onze verbeelding vorm aan ze geven.

In de Huizinga-lezing van Fuentes in 2006 in Leiden, plaatste hij creativiteit op een voetstuk. ,,Ik heb een credo”, zei Fuentes toen, ,,er is geen traditie zonder creativiteit die haar vernieuwt. En er is geen creativiteit die niet put uit een bestaande traditie.” Er is geen literair werk dat dit credo volgens Fuentes beter illustreert dan Don Quichot van La Mancha, de vroege zeventiende eeuwse roman van Miguel de Cervantes y Saavedra.

Met dat boek werd volgens Fuentes de romanvorm geboren zoals we die vandaag de dag kennen: ,,Misschien had zonder Cervantes de roman zijn beslissende weg, zijn spiegel van twijfels, zijn gevaarlijke huis met twee deuren, ook wel gevonden. Maar het is nu eenmaal zo dat Cervantes de man is die – via de werkelijkheid van een boek – de weg van de moderne roman naar het hart van de realiteit heeft ontsloten. Dit alles wordt bevestigd door de nakomelingen van Cervantes, de kinderen van La Mancha, de erfgenamen van Don Quichot.”

Fuentes werd geboren in 1928 in Panama geboren als zoon in een diplomatengezin. Met dat gezin trok hij in zijn eerste levensjaren door meerdere landen in Zuid-Amerika. In 1936 vestigde het gezin Fuentes zich in Washington, waar Fuentes naar school zou gaan en vloeiend Engelse leerde spreken. In 1940 vertrok het gezin naar Santiago, Chili.

Op aanraden van zijn vader ging Fuentes rechten studeren, hetgeen hij in Mexico en Zwitserland deed. Na het behalen van zijn graad, zette Fuentes in 1958 zijn eerste stappen in het diplomatenleven. In datzelfde jaar, het jaar waarin hij 30 werd, verscheen zijn eerste roman. Zijn internationale doorbraak beleefde Fuentes in 1985 met De oude gringo. Dat boek werd wereldwijd vertaald en in 1989 verscheen zelfs de verfilming van het boek met in de hoofdrol Gregory Peck en Jane Fonda.

Fuentes was lange tijd een officieuze kandidaat voor de Nobelprijs voor de Literatuur, ontving in 1987 de Cervantes-prijs, de belangrijkste literaire onderscheiding van het Spaanse taalgebied. In 2000 kreeg hij een eredoctoraat te Gent en Fuentes gaf ook les aan Harvard.

Als journalist en politiek commentator was Fuentes de afgelopen jaren uiterst kritisch op president Felipe Calderóns oorlog met Mexicaanse drugskartels.’,,Calderón heeft gefaald”, zei hij vorig jaar in een interview met een journaliste van de Canadese zender CBC news. Dat interview staat op YouTube:

Volgens NRC-recensent Ger Groot was de vertelkunst van Fuentes het afgelopen decennium aan slijtage onderhevig. Met romans als De dood van Artemio Cruz en De oude gringo, maakte Fuentes nog indruk.

Volgens Groot werd de neergang ingezet met het in 2000 in Nederlandse vertaling verschenen De jaren met Laura Díaz. Maar ‘het kan altijd nog erger’  schreef Groot in 2001 naar aanleiding van de verschijning van Fuentes’ De grens van glas. Groot:Geen waarheid is Fuentes te sleets of hij dient haar als openbaring op, geen karakter te geijkt of hij maakt er een protagonist van en geen tegenstelling te uitgekauwd of Mexico en de VS worden er mee gekarakteriseerd.’

In 2010 schreef Groot naar aanleiding van de verschijning van De wil en het lot, Fuentes’ laatste roman, dat ‘wie de oogst van de afgelopen decennia overziet, van het quasi-feminisme van De jaren met Laura Díaz tot het machtsdrama De stoel met de adelaar, vraagt zich af waarom deze auteur nog altijd als een serieuze kandidaat voor de Nobelprijs wordt beschouwd.’

Fuentes, die tijdens zijn leven een zoon en dochter verloor, had al langer last van hartproblemen. Gisteren viel hij flauw en werd naar een ziekenhuis in Mexico-stad overgebracht. Kort na aankomst overleed hij. Vanmiddag vindt er in het Paleis voor Schone Kunsten in Mexico-stad een eredienst plaats voor de auteur.