Kloof tussen Noord en Zuid is bloedlink

Zelden waren de verschillen tussen de Europese economieën zo groot. Duitsland groeit, Zuid-Europa zakt weg. Ook Nederland kan Duitsland amper bijhouden.

Economisch Commentator

AMSTERDAM. Voorspoed in Duitsland, stilstand in Frankrijk en achteruitgang in Zuid-Europa: het schisma in de eurozone verhevigt met de dag.

Gisteren kwamen in heel Europa de cijfers binnen voor de economie over het eerste kwartaal. Zelden liepen die zo uiteen. Duitsland verraste met een groei van 0,5 procent van kwartaal op kwartaal en dat is veel meer dan de magere 0,1 procent die analisten hadden verwacht. Op jaarbasis is de groei een gezonde 1,7 procent, voortgestuwd door een snorrende exportmotor. Frankrijk liet een nulgroei zien.

Het zuiden van de eurozone presteerde dramatisch: 0,8 procent krimp voor Italië, 0,3 procent krimp voor Spanje. Griekenland heeft nog geen cijfers, maar is inmiddels hors concours. Het toeval wil dat voor de eurozone als geheel de economische groei exact nul is, zowel op kwartaal- als op jaarbasis.

De steeds bredere kloof tussen de reële economie van Noord- en Zuid-Europa beïnvloedt de financiële sector en andersom. Op de markten nemen de onderlinge renteverschillen alleen maar toe. Een golf van wantrouwen onttrekt nu kapitaal aan het zuiden en stuurt het naar het noorden. Terwijl de Duitse rente op tienjarige staatsobligaties daardoor naar een recordlaagte van nog maar 1,45 procent is gedaald, loopt die in Spanje, Portugal en ook Italië weer verder op. Een stijgende rente benadeelt de begroting, ondermijnt het vertrouwen, drukt via extra bezuinigingen de economie en zorgt voor verslechterende vooruitzichten. Het rentevoordeel in Duitsland voedt juist de economische groei – tot aan het gevaar van oververhitting toe.

De kloof is eveneens zichtbaar in de Europese banksector, waar zuidelijke banken inmiddels totaal geïsoleerd zijn van de buitenwereld en vrijwel volledig afhankelijk zijn van liquiditeitssteun van de Europese Centrale Bank. Dat blijkt ook uit het onderlinge betalingssysteem tussen de centrale banken, ‘Target-2’. Dat cruciale systeem neemt noodgedwongen de plaats in van het normale grensoverschrijdende betalingsverkeer tussen banken.

In Target-2, buiten het zicht van het grote publiek, hebben zich zuidelijke tekorten van honderden miljarden euro’s opgestapeld, tegen al even gigantische tegoeden van de noordelijke centrale banken. De situatie is bloedlink en onderstreept dat er zeer veel te verliezen is bij een daadwerkelijk breuk van de eurozone – zelfs al in het geval van een ‘Grexit’: de Griekse exit.

Nederland heeft in dit spel een merkwaardige positie. Terwijl de economie in het eerste kwartaal van dit jaar met 0,2 procent blijkt te zijn gekrompen – het derde krimpkwartaal op rij – mag ons land zich blijven verheugen in de ‘Duitse’ status van veilige vluchthaven.

De rente op tienjarige Nederlandse staatsleningen staat inmiddels onder de 2 procent en dat is voor de moderne tijd een laagterecord. Het verklaart het beleid van minister Jan Kees de Jager om zo Duits mogelijk te zijn en vooral door te gaan met de begrotingsdiscipline die bij dat imago hoort. Maar het vertrouwen in Nederland is zoek.

Zelfs bij de hogere inkomens daalt nu het consumentenvertrouwen, berichtte het Centraal Bureau voor de Statistiek gisteren. En dat terwijl de oorspronkelijke bezuinigingsopdracht van het kabinet-Rutte slechts gedeeltelijk is uitgevoerd en het ‘Lenteakkoord’ daar nog overheen komt.

De Nederlandse problemen zijn echter een luxe vergeleken met het Europese Zuiden, dat steeds verder wegzakt. Het schisma laat zich nog het best geologisch omschrijven. De eurozone lijkt verdeeld in een noordelijke en een zuidelijke aardplaat, die zich langzaam van elkaar verwijderen. Daartussen bevindt zich Frankrijk, waar de gisteren geïnaugureerde president Hollande zijn termijn begint in een spagaat.

Gisteren heeft hij zijn eerste ontmoeting met bondskanselier Merkel gehad. Hij zal een brug moeten slaan tussen de Duitse overtuiging dat het beleid in Berlijn superieur is en een groeiende irritatie in zuidelijke landen dat Duitsland groeit op hun kosten. De aardplaten van de eurozone knarsen en schuren. De tijd dringt.