‘Europa moet verantwoordelijkheid nemen voor zijn eigen veiligheid’

Zondag begint een NAVO-top waar EU-landen pas op de plaats maken: minder bijdragen aan de NAVO en weg uit Afghanistan. De Amerikaanse NAVO-ambassadeur Ivo Daalder: „We merken niet altijd dat de EU bereid is om het belang van de NAVO te erkennen.”

Een protest gisteren tegen de oorlog in Afghanistan bij het campagnehoofdkwartier van president Obama in Chicago. De NAVO-top zondag trekt duizenden betogers uit heel Amerika. Foto AFP

Op het NAVO-hoofdkwartier in Brussel wordt er met bewondering over gesproken: de Amerikaanse NAVO-ambassadeur Ivo Daalder, van Nederlandse afkomst, was vorige week te gast in de politieke comedyshow The Daily Show van Jon Stewart. Hij kwam er praten over de NAVO-top van komend weekeinde in Chicago.

Er is geen andere NAVO-ambassadeur die van zijn premier of president in zo’n programma zou mogen optreden. En dat Jon Stewart Daalder in zijn show wilde hebben, gaf de ambassadeur in Brussel bijna sterallures.

In een vraaggesprek in zijn werkkamer bij de NAVO zegt Ivo Daalder (52) dat hij ook niet zomaar een ambassadeur is. „Ik ben de Amerikaanse ambassadeur. Daar zit een fundamenteel verschil met de anderen. De VS zijn de grootste NAVO-lidstaat, de ruggengraat van het bondgenootschap en dat wij lid zijn, is voor veel landen de reden dat ze erbij willen horen.”

Op de Amerikaanse televisie was Daalders boodschap enorm veel korter, maar niet anders dan eerder in een artikel in het tijdschrift Foreign Affairs en in een videochat met journalisten vorige week: de VS dringen er bij de bondgenoten stevig op aan dat ze niet nog meer gaan bezuinigen op defensie.

Dat wordt – naast de strategie voor een terugtocht uit Afghanistan en een bijeenkomst met dertien landen waar de NAVO een hechte relatie mee heeft – een van de belangrijkste onderwerpen op de top in Chicago: de regeringsleiders zullen afspraken maken over defensiesamenwerking en specialisaties, waardoor bijvoorbeeld niet elk land tanks of vrachtvliegtuigen hoeft te hebben. Dat noemt de NAVO smart defence. En nee, zei Daalder in The Daily Show, dat wil niet zeggen dat alles daarvóór dumb defence was.

En het mag niet betekenen, vinden de Amerikanen, dat de Europese defensie-uitgaven dalen.

Europese NAVO-diplomaten zeggen dat Daalder in vergaderingen heldere analyses maakt over ingewikkelde onderwerpen en die combineert met oneliners. Maar ze noemen hem ook drammerig en direct: ze vinden dat ze soms onder druk worden gezet. Hun landen zitten in een economische crisis.

Wat gebeurt er als de Europese bondgenoten niet naar de VS luisteren? Wordt de economische crisis dan ook een veiligheidscrisis?

Daalder: „De vorige Amerikaanse minister van Defensie Gates sprak al van een onhoudbare situatie: de VS nemen nu 75 procent van alle defensie-uitgaven van de NAVO-landen voor hun rekening. Zo’n tien jaar geleden was dat nog 50 procent. We kunnen niet doorgaan tot 90 of 100 procent. De VS hebben over de hele wereld verantwoordelijkheden, de Europeanen moeten de verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen veiligheid en die op andere plaatsen in de wereld. We begrijpen dat er een economische crisis is. Die is er ook bij ons en we helpen graag met meedenken over slimmere besteding van defensiegeld. Maar als de crisis voorbij is, verwachten we dat het met de defensie-uitgaven de andere kant op gaat. Het niveau van de defensie-uitgaven kan niet blijven zoals het nu is. De curve moet omgebogen worden.”

Maar wat als de Europese bondgenoten dat niet doen?

„We werken eraan dat ze het wel doen. Het is mijn taak om in Brussel duidelijk te maken waarom het belangrijk is. President Obama en anderen zullen dat punt ook maken in Chicago. Ik heb er vertrouwen in dat de regeringsleiders het begrijpen.”

En anders hoeven de Europese bondgenoten niet op de VS te rekenen bij een crisissituatie in hun eigen regio?

„We gaan niet dreigen. We zitten in Europa omdat de veiligheid in Europa in ons eigen belang is en dat zal niet veranderen.”

Op de top in Chicago praten de regeringsleiders over hun strategie om de ISAF-troepen terug te trekken uit Afghanistan – er zal wel een ander soort missie komen om Afghaanse militairen te trainen. De VS willen dat zoveel mogelijk landen gaan meebetalen aan het Afghaanse leger en de politie. Volgens Brusselse bronnen hebben de Amerikanen een lijst gemaakt van NAVO-landen en niet-NAVO-landen met de bedragen die ze van elk land verwachten. Vooral Polen is er ongelukkig over: aan dat land zou een bedrag zijn gevraagd dat gelijk is aan wat de VS aan China en Rusland samen vragen.

Dacht u niet dat landen uit zichzelf met voorstellen zouden komen?

„Ik denk dat iedereen begrijpt dat de Afghaanse troepen in 2014 nog niet kunnen worden onderhouden door de Afghaanse belastingbetaler. Het is in het belang van ons allemaal als de Afghanen voor hun eigen veiligheid zorgen, want als zij het niet kunnen, moeten we het zelf doen. De VS hebben tot nu toe 90 tot 95 procent betaald van alle kosten voor de opbouw van het Afghaanse leger. Wij doen landen nu alleen suggesties, op basis van hun vermogen om bij te dragen en in overeenstemming met wat hun bijdrage eerder was.”

Aan de EU zou 200 miljoen zijn gevraagd. De EU zei: we betalen dat wel, maar niet alleen aan de strijdkrachten. Klopt dat?

„Van de EU hebben we nog geen formeel antwoord gekregen.”

NAVO-diplomaten zeggen dat u ongeduldig bent over de EU. Is de EU bureaucratischer en trager dan u dacht?

„De VS zijn groot voorstander van een sterke Europese defensie en we willen het belang daarvan graag erkennen in officiële NAVO-documenten. Maar we merken lang niet altijd dat de EU ook bereid is om het belang van de NAVO te erkennen. Daar komt mijn ongeduld uit voort. Wij, als niet-EU-land, doen ons best om de relatie van de NAVO met de EU te verbeteren en we zouden graag zien dat vooral ook de Europese NAVO-landen daar net zoveel moeite voor doen als ze bij elkaar komen in het andere deel van de stad (in de EU-kantoren in Brussel, red.).”

Deze week is het precies drie jaar geleden dat u door Obama naar Brussel werd gestuurd. Wat heeft u bereikt?

„Ik denk dat het mij samen met mijn collega’s in de VS is gelukt om van de VS weer een sterke, toonaangevende NAVO-lidstaat te maken. We waren vanaf het begin van plan het bondgenootschap sterker te maken en ik denk dat de NAVO er nu beter voor staat dan drie jaar geleden. We hadden een succesvolle operatie in Libië en in Chicago zullen de NAVO-landen duidelijk maken dat ze volledig betrokken blijven bij Afghanistan.”

Het lukte u niet om de Nederlandse troepen in Uruzgan te houden.

„Dat heb ik wel geprobeerd.”

Heeft die terugtrekking invloed op de reputatie van Nederland in de NAVO en de VS?

„Nederland heeft beslist dat er een andere bijdrage kwam, nadat het jaren boven zijn gewicht had gebokst, zoals Obama zei. Het is belangrijk dat Nederland is blijven bijdragen door de Afghaanse troepen financieel te steunen en politie te trainen.”

Is dat genoeg?

„We zien graag dat een land zich niet terugtrekt, maar betrokken blijft volgens het principe: samen naar binnen, samen eruit.”

De Franse president François Hollande zei tijdens zijn campagne dat hij de gevechtstroepen al dit jaar uit Afghanistan terugtrekt. Schaadt dat het principe ‘samen erin, samen eruit’?

„We zullen zien welke beslissingen Frankrijk uiteindelijk neemt. En het zou niet het eerste land zijn dat zijn gevechtstroepen terugtrekt en toch een actieve partner blijft.”