Alle Grieken willen heronderhandelen

Veel Griekse kiezers voelen zich vernederd door de EU. Ze willen de euro, maar hebben het gevoel dat Brussel hen het ravijn in drijft. Dan springen we liever zelf, zegt links.

Griekse politici gisteren, toen nieuwe verkiezingen onvermijdelijk werden. Tweede van rechts Panos Kammenos van Onafhankelijke Grieken, een partij die niet wilde meeregeren. Foto Reuters

Athene. - Het referendum dat Europa niet wilde, komt er nu toch. De Grieken gaan volgende maand opnieuw naar de stembus. Ze kiezen wederom een parlement, maar de vraag waar het omdraait is duidelijk: of ze nog een toekomst zien binnen de eurozone.

De uitslag is onvoorspelbaar en kan bepalend zijn voor de hele Europese Unie. Opiniepeilers wagen zich er niet aan. Grieken willen wel de euro, maar niet de bezuinigingen en hervormingen in ruil voor krediet. Ze beseffen dat de centrumpartijen de meest stabiele keuze zijn, maar hopen tegelijk dat met een nog verdere afstraffing van de oude machthebbers een nieuw tijdperk aanbreekwaarin Griekenland zich niet meer laat vernederen, zoals zij dat zien, en afschilderen als symbool voor alle kwalen in Europa.

Uit de notulen van de gesprekken van partijleiders op het presidentieel paleis blijkt hoe precair de financiële situatie van het land is en hoe groot de afhankelijkheid van buitenlandse steun. Volgens de meeste berekeningen is eind juni de schatkist leeg. De gouverneur van de centrale bank, George Provopoulos, heeft de president verteld dat mensen afgelopen maandag 700 miljoen euro van spaarrekeningen hebben gehaald, vermoedelijk om te voorkomen dat de rekeningen worden genationaliseerd of omgezet in drachme.

Na de overeenkomst over een nieuw krediet van 130 miljard euro en de schuldafschrijving van ruim 100 miljard in februari, was die uitstroom juist gekeerd. „Meneer Provopoulos heeft me gezegd dat er natuurlijk geen paniek is, maar wel grote angst die in paniek zou kunnen omslaan,” zei president Papoulias tegen de partijleiders. Bij een run op de banken is de Griekse staat niet bij machte die overeind te houden.

Voor de leiders van de traditionele machtspartijen is de inzet duidelijk. Wij staan tegenover degenen die het land uit Europa, uit de euro willen, zei Antonis Samaras van Nieuwe Democratie (ND). Het gaat volgens hem tussen „linkse nihilisten en populisten met lege beloften” en het „vastbesloten Europese front van hoop”.

Evangelos Venizelos, de leider van de sociaal-democratische Pasok, was na afloop van de mislukte formatiepoging gisteren kwaad en somber. Hij had gehoopt verkiezingen en de daaraan inherente instabiliteit te vermijden. Deze uitkomst is volgens hem de schuld van partijen die hun eigen belangen voor ogen hebben, niet die van het land. Dat is een uithaal naar Syriza, de partij die Pasok van de tweede plaats heeft gestoten en de bezuinigingsafspraken het liefst onmiddellijk verscheurt. „Laten we in godsnaam vooruit bewegen, niet naar iets nog ergers”, zei Venizelos.

Syriza-leider Alexis Tsipras probeert intussen juist te voorkomen dat de verkiezingsstrijd het karakter krijgt van een stem voor of tegen de euro. Ook zijn Coalitie van Radicaal Links wil dat Griekenland binnen de muntunie blijft, alleen niet op de huidige voorwaarden. Gisteren kwamen de jongste krimpcijfers naar buiten, min 6,2 procent in het eerste kwartaal.

Het staat voor de meeste Grieken vast dat het land met de huidige koers een ravijn in wordt gedreven. Dan maar zelf springen, zeggen Syriza-kiezers. De kans is groot dat de partij verder groeit.

Alle politieke partijen willen in meer of mindere mate met de EU en het IMF heronderhandelen. Het verschil tussen Syriza en bijvoorbeeld Nieuwe Democratie is de volgorde en de radicale toon. Syriza zegt: eerst de overeenkomst eenzijdig annuleren, daarna opnieuw praten. ND en Pasok hopen op bijstelling van het akkoord, binnen het huidige raamwerk. Uit commentaren van Europese leiders blijkt dat daar ruimte voor is, maar pas nadat in Griekenland een stabiele regering is gevormd.

Over de onderhandelingen met de andere partijen zegt Tsipras: „Ze wilden dat we de ‘maatregelen van de verarming’ ondertekenden. Maar mensen laten zich niet langer chanteren.”

Uit zijn woorden blijkt dat het de komende weken op eieren lopen wordt voor buitenlandse leiders. Aangezien de Griekse verkiezingen verstrekkende gevolgen kunnen hebben voor de hele eurozone, zal de verleiding om het ‘pro-afsprakenkamp’ te steunen groot zijn.

Tegelijk is duidelijk dat Grieken het dreigen met doemscenario’s en de tot nu toe in hun ogen desastreus uitgepakte reddingspogingen meer dan zat zijn en juist geïrriteerd reageren op dat soort bemoeienis.

Een tweede stemronde is hoe dan ook slecht nieuws voor de bezuinigingen en hervormingen. Hoewel de vorige regering tijdens de campagne zoveel mogelijk doorwerkte, ligt de overheid in verkiezingstijd in Griekenland grotendeels stil. En zolang niet wordt bezuinigd, groeit de staatsschuld verder.