Zwemmerslijfmisvatting

Toen essayist en beursmakelaar Nassim Taleb besloot iets tegen zijn hardnekkige kilo’s te ondernemen, nam hij een kijkje bij allerlei soorten sporten. Joggers maakten op hem een magere en ongelukkige indruk. Bodybuilders zagen er breed en vrij dom uit. Tennissers, ach, wat je noemt de betere middenklasse! Maar zwemmers bevielen hem wel. Ze hadden van die goedgebouwde, elegante lichamen. Hij besloot zich dus tweemaal per week in het chloorhoudende water van het plaatselijk zwembad te laten zakken en flink hard te trainen. Het duurde een hele tijd voordat hij merkte dat hij het slachtoffer van een misvatting was geworden. Professionele zwemmers hebben geen volmaakt gebouwde lichamen omdat ze zo bijzonder veel trainen. Het is andersom: het zijn zulke goede zwemmers ómdat ze zo zijn gebouwd. Hun lichaamsbouw is een selectiecriterium en niet het resultaat van hun activiteiten.

Vrouwelijke modellen maken reclame voor cosmetica. Daardoor komt menige consument op de gedachte dat ze van make-up knapper wordt. Maar het is niet de cosmetica waardoor die vrouwen het tot model schoppen. De mannequins zijn toevallig als mooie mensen geboren en louter en alleen daarom komen ze in aanmerking voor cosmeticareclame. Net als bij de zwemmers is hier de schoonheid het selectiecriterium en niet het resultaat.

Telkens als we selectiecriterium en resultaat verwisselen, worden we slachtoffer van de illusie van het zwemmerslichaam. Zonder die illusie zou de helft van de reclame niet werken.

Maar het gaat niet alleen om sexy lichamen. Harvard heet een topuniversiteit te zijn. Veel bijzonder succesvolle personen hebben aan de Amerikaanse universiteit gestudeerd. Betekent dat dat Harvard een goede onderwijsinstelling is? Dat weten we niet. Misschien is het een erbarmelijk slechte onderwijsinstelling, maar uit de hele wereld komen er de pienterste studenten op af. Zo heb ik de universiteit van Sankt Gallen ervaren. Ze heeft een uitstekende naam, maar het onderwijs was (twintig jaar geleden) middelmatig. Om de een of andere reden – goede selectie van studenten, het klimaat in het smalle dal, het eten in de kantine? – hebben desondanks heel wat afgestudeerden iets bereikt.

MBA-cursussen in de hele wereld proberen mensen te lokken met inkomensstatistieken. Een belangstellende krijgt voorgerekend dat met een MBA zijn inkomen met gemiddeld zoveel procent stijgt. De simpele rekensom moet aantonen dat de exorbitante lesgelden snel worden terugverdiend. Toch zijn deze verklaringen waardeloos. Mensen die geen MBA nastreven, zitten heel anders in elkaar dan mensen die wel een MBA nastreven. Het latere inkomensverschil vloeit uit duizend andere dingen voort dan uit het MBA-diploma.

Als ik gelukkige mensen vraag wat het geheim van hun geluk is, hoor ik vaak dingen als: ‘Je moet het glas halfvol in plaats van halfleeg zien.’ Het lijkt erop dat die mensen niet kunnen aanvaarden dat ze als gelukkige mensen zijn geboren en daarom zeggen dat ze de neiging hebben overal het positieve van in te zien. Dat geluk voor het grootste deel is aangeboren en in de loop van het leven constant blijft, willen gelukkigen niet begrijpen. De zwemmerslijfmisvatting komt dus ook voor in de vorm van zelfillusie. Als die gelukkigen dan ook nog boeken schrijven, krijgt de misleiding bijna iets pervers.

Loop daarom voortaan in een wijde boog om zelfhulpboeken heen. Die worden voor 100 procent geschreven door mensen die een natuurlijke neiging tot geluk hebben. Ze strooien op elke bladzij met tips. Dat er miljarden mensen zijn bij wie die tips niet helpen, blijft onbekend – omdat pechvogels geen zelfhulpboeken schrijven.

De Zwitserse schrijver Rolf Dobelli schrijft wekelijks over denkfouten. Binnenkort verschijnt bij De Bezige Bij van zijn hand De kunst van het heldere denken. 52 denkfouten die u beter aan anderen kunt overlaten