Waarom groeit teennagel trager dan vingernagel?

Hoe komt het dat teennagels veel langzamer groeien dan vingernagels, vraagt Marcel Evertzen uit Hengelo zich af. Want handen en voeten, meent hij, zijn evolutionair toch gelijk begonnen?

Dat klopt, zegt evolutionair bioloog Gerdien de Jong: handen en voeten zijn ongeveer tegelijkertijd en op dezelfde manier ontstaan. Ook in de ontwikkeling van embryo naar volwassene ontwikkelen handen en voeten zich volgens hetzelfde ‘programma’. De verschillen ontstonden toen de mens rechtop ging lopen, 1,8 miljoen jaar geleden, en de voeten een andere functie kregen. Kijk naar grote apen, zegt De Jong, zoals chimpansees. Die hebben ook aan hun ‘voeten’ een zogeheten opponeerbare duim: mensen kunnen alleen hun duimen in meer richtingen bewegen, primaten kunnen dat ook met hun ‘grote teen’. Die behendige grote teen is nodig om op takken te lopen. Daarom zijn bij primaten hun handen en voeten veel meer gelijk dan bij mensen. De ‘voeten’ van primaten hebben dus ook vingers die langer zijn dan de tenen van mensen.

Het rechtop lopen heeft de vorm van mensentenen korter gemaakt. En omdat de groeisnelheid van nagels afhangt van de lengte van het laatste kootje van de vinger of de teen, groeien teennagels minder snel dan vingernagels. Teennagels groeien gemiddeld 1 millimeter per maand, vingernagels 3 millimeter.

Evertzen vraagt zich ook af waarom die langzaam groeiende teennagel nog niet is „weg geëvolueerd”. Allereerst kun je volgens De Jong geen teennagels verliezen zolang je vingernagels hebt. Dat heeft met die gelijke ontwikkeling te maken. „Handen en voeten worden op dezelfde manier aangestuurd door dezelfde genen. Het is evolutionair dus moeilijk om wel je teen- maar niet je vingernagels te verliezen.”

Bovendien heeft die teennagel volgens De Jong waarschijnlijk nog wel degelijk een functie. „De teennagels geven extra stevigheid als je op oppervlakten drukt.” Dat effect is minder duidelijk als je schoenen aan hebt, maar nagels geven meer houvast bij het lopen. Door die nagels kan het „kussentje” van het laatste teenkootje niet onbeperkt naar boven bewegen, wat meer grip geeft.

Ook een vraag voor deze rubriek? Mail naar vraag@nrc.nl