Met zo’n kans op een ongeluk in de trein werk ik liever thuis

Het Nederlandse spoor is sinds 2002 structureel onveiliger geworden. Laat NS iets doen tegen die grote kans op een ongeluk, betoogt Simon Portegies Zwart.

Op zaterdag 21 april zat ik in de trein – gelukkig niet in een van de twee treinen die op diezelfde dag bij Amsterdam frontaal met elkaar in botsing kwamen. Toch besloot ik, eenmaal thuisgekomen, de kans uit te rekenen om betrokken te raken bij een dergelijk ongeval.

Op de site zero-meridean.nl blijkt een nagenoeg compleet overzicht te staan van het aantal ongevallen op het Nederlandse spoornet. Sinds 1946 waren er 53 ernstige ongevallen, met in totaal 1.027 gewonden. Opvallend hierbij is een sterke toename van het aantal ongevallen sinds 2002.

Na enig rekenwerk wordt mijn vermoeden bevestigd. Vanaf omstreeks het jaar 2002 stijgt het aantal treinongevallen per jaar met 430 procent! Om de kans op een ongeluk voor en na 2002 gelijk te houden, zou je nog maar één dag in de week met de trein naar je werk moeten gaan in plaats van vier.

Om te zien of het Nederlandse spoor onveilig is, vergelijk ik deze getallen met de gegevens van Wikipedia over het Britse spoor. Dit staat naar mijn weten niet bekend als bijzonder veilig.

Sinds 2002 is er geen dramatische stijging te zien in het aantal ongevallen bij British Rail. Wel blijkt het aantal slachtoffers per reizigerskilometer – het aantal kilometers dat door alle reizigers samen wordt afgelegd – op het Nederlandse spoor 270 procent hoger te zijn dan in Engeland.

In een Britse trein heb je dus een aanzienlijk kleinere kans om gewond te raken dan in een Nederlandse.

De enorme toename sinds 2002 van het aantal ongevallen op het Nederlandse spoor kan vele oorzaken hebben, net als de relatieve onveiligheid van het Nederlandse spoor ten opzichte van het Britse.

De statistiek zegt natuurlijk niets over de oorzaak, maar nieuwsgierig geworden zoek ik verder. Zo blijkt dat de Nederlandse Spoorwegen tussen 2000 en 2002 worden geleid door vier verschillende directeuren. In 2003 wordt ProRail opgericht om het spoorwegnetwerk te beheren.

De instabiele situatie tussen 2000 en 2002 zou indirect tot meer ongelukken hebben kunnen leiden, maar dit verklaart de blijvende verhoging van het aantal ongelukken niet. Verhalen over bezuinigingen op het onderhoud van het materieel en de gebrekkige communicatie tussen NS en ProRail zouden aanleiding kunnen geven tot systematisch meer ongelukken. Ik denk dat hier een belangrijk deel van de oorzaak zit.

Als dagelijkse spoorgebruiker maak ik mij ernstig zorgen. Is mijn veiligheid op het spoor een overwogen kansberekening die interfereert met financiële belangen, of zijn NS en ProRail het spoor helemaal bijster? Ik weet het niet, maar het wordt tijd dat iemand met een dieper inzicht in de achtergronden en misschien met wat politieke invloed hiermee aan de slag gaat.

Tot die tijd blijf ik liever thuis werken.

Simon Portegies Zwart is professor of computational astrophisics op de Sterrewacht Leiden van de Universiteit Leiden.