Klein en oud, maar een perfect theater

Alleen Frankrijk geeft een nieuwe president een welkom als een echte koning. Vandaag betrekt de socialist François Hollande zijn paleis: het Elysée.

Correspondent Frankrijk

Het wordt vandaag een betrekkelijk sobere ceremonie, zo heeft François Hollande besloten. Om tien uur ’s ochtends wordt hij verwacht op het binnenplein van het Elysée, waar een zestig meter lange rode loper klaar ligt.

Het Paleis van het Elysée is voor Franse begrippen niet zo groot – De Gaulle had eigenlijk liever vanuit het Louvre willen regeren dan vanuit een gebouw dat ooit door een koning cadeau is gedaan aan zijn minnares (Louis XV gaf het gebouw in 1753 aan de markiezin de Pompadour). Tegelijkertijd is het paleis, met onder andere een wijnkelder van vijftig vierkante meter, een perfect theater voor de allure die de Fransen nog altijd van hun president verwachten.

De machtsoverdracht in Frankrijk verloopt niet volgens vastgelegde regels. Daarom heeft Hollande afgesproken dat de ‘cérémonie d’investiture’ een uurtje vroeger begint dan gebruikelijk. Want de nieuwe bewoner van het Elysée heeft geen tijd te verliezen. In de late namiddag vertrekt hij al richting Berlijn, voor zijn eerste officiële staatsbezoek, aan bondskanselier Angela Merkel.

Om tien uur zal hij op de binnenplaats van het paleis worden verwelkomd door Sarkozy en de vertegenwoordigers van de Garde Républicaine, in vol feestornaat. Dan volgt een lange handdruk op de trappen van het Elysée, bedoeld voor de vele media die op de binnenplaats vol grind moeten blijven. Daarna is er een summiere rondleiding door het paleis.

In het presidentiële bureau volgt dan, ook al heel kort, de echte machtsoverdracht, ver weg van alle camera’s. Hier overhandigt Sarkozy onder andere de goed beschermde nucleaire code* aan Hollande. In de Salon des Ambassadeurs ontvangt de nieuwe president vervolgens het Groot Kruis in de Legion d’Honneur, de hoogste onderscheiding in de Vijfde Republiek, hem opgespeld door de kanselier.

Slechts één keer zorgde dit voor een relletje, in 1981. De toenmalige kanselier, generaal Alain de Boissieu, de schoonzoon van generaal Charles de Gaulle, nam ontslag omdat hij weigerde de onderscheiding te overhandigen aan de pas verkozen socialistische president François Mitterrand. De Boissieu had nooit kunnen verteren dat Mitterrand het mandaat van De Gaulle in een pamflet had omschreven als een ‘permanente staatsgreep’. Een dergelijke rel wordt 31 jaar later voor zo goed als onmogelijk gehouden. Ook kanseliers zijn gewend geraakt aan de hardere toon in de politiek.

Vergezeld door de aftredende premier François Fillon en de voorzitters van Senaat en Nationale Assemblée gaat het dan naar de grote Salle des Fêtes aan de achterzijde van het paleis, met zicht op de grote tuin. De voorzitter van de Constitutionele Raad leest nog eens de verkiezingsuitslag voor en daarna volgt een korte toespraak door de nieuwe president. In tegenstelling tot de Verenigde Staten is er geen officiële eedaflegging, wel een groet aan de Franse vlag. En na het zingen van het Franse volkslied, La Marseillaise, volgen nog de 21 kanonschoten die worden afgeschoten vanuit de nabijgelegen Jardin des Tuileries.

De eigenlijke ceremonie is dan feitelijk afgelopen, al maken sinds De Gaulle de nieuwe presidenten er ook een gewoonte van om even over de Boulevard des Champs Elysées te rijden en onder de Arc de Triomphe een krans te leggen bij het graf van de Onbekende Soldaat.

Sarkozy zal tegen die tijd al definitief het paleis hebben verlaten. Meestal gebeurt dat per dienstwagen, maar Valéry Giscard d’Estaing verliet in 1981 wandelend het paleis, waarbij hij werd uitgejouwd door aanhangers van de socialistische president Mitterrand. Mitterrand zelf noemde het later de enige smet op zijn inauguratie, veel erger dan het ontslag van Boissieu.

De inauguratie is doorgaans een sterk mediamoment. Sarkozy, de ‘téléprésident’, presenteerde zijn samengestelde gezin op het Elysée, met zijn toenmalige echtgenote Cécilia en de vijf kinderen. Medewerkers van Hollande hebben laten weten dat de aanwezigheid van zijn vier kinderen en van de drie kinderen van zijn partner Valérie Trierweiler niet is gepland.

Bij de intrede in de Salle des Fêtes had de romantische Sarkozy vijf jaar geleden nog een mooie attentie voor Cécilia: hij liet het orkest van de Garde Républicaine een stuk spelen van de Spaanse componist Isaac Albéniz, een overgrootvader van Cécilia. Welke muziek Hollande heeft gevraagd aan het orkest is nog een verrassing.

De inhuldiging van Mitterrand is bij veel Fransen in het geheugen gegrift, met vooral de tranen van ontroering van verzetsheld Pierre Mendès France. Van de inhuldiging van Chirac in 1995 zijn bijna geen beelden. Chirac wilde zijn inauguratie vieren in aanwezigheid van zijn toen al jarenlang zieke dochter Laurence. Op die manier maakt hij er een uniek familiemoment van, dat hij niet wilde delen met de media en de Fransen. Zijn vraag om discretie kon rekenen op begrip.

Waarover de voormalige president en de nieuwe president het hebben tijdens de korte rondleiding en overdracht, blijft doorgaans een goed bewaard geheim.

Alleen van Mitterrand en Chirac is bekend dat ze het in 1995 ook over koetjes en kalfjes hadden, of beter over eenden en labradors. Aan de vijver in de tuin van het paleis vroeg Mitterrand aan Chirac om zijn labrador een beetje uit de buurt te houden van de eenden. Mitterrand had zelf ook een labrador en wist uit ervaring dat die graag achter de eenden aan zat.

Chirac kweet zich aanvankelijk uitstekend van zijn taak en kon de toen al erg zieke Mitterrand enkele weken later met enige trots laten weten dat de eendenfamilie was uitgebreid met enkele jongen.

Maar dat bleek een verleiding die de presidentiële labrador toch niet kon weerstaan. De eenden, waar generaal De Gaulle zo graag zijn kleinkinderen mee naar toenam als ze op bezoek kwamen, zijn tijdens het eerste mandaat van Chirac uit de Elysée-tuin verdwenen. Onder diens opvolger Sarkozy zijn er geen eenden meer teruggekeerd naar de vijver.