Exit zal ook Europa hard treffen

Steeds vaker laten Europese leiders zich uit over een mogelijk vertrek van Griekenland uit de eurozone. Hoe groot is de kans op zo’n exit en wat zijn de gevolgen?

Laat maar gaan die Grieken, dat kan de eurozone best aan. Daaaaaag! Eensgezind brachten Europese leiders die boodschap de afgelopen dagen naar buiten. Een vertrek uit de eurozone is voor de Grieken erger dan voor de rest van Europa, zei Jens Weidmann, president van de Duitse centrale bank.

De eurozone is in staat om „problemen in welk land dan ook” op te vangen, zei minister van Financiën Jan Kees de Jager gisteren in Brussel tegen Het Financieele Dagblad.

Het is deels grootspraak, want wie kosten en risico’s van een Grieks vertrek inventariseert, ziet dat de pijn ook voor de rest van Europa nog steeds heel groot is.

Verlaten de Grieken de eurozone?

Dat is nog maar helemaal de vraag. Een overweldigende meerderheid van de Grieken wil de euro houden. De linkse partij Syriza is succesvol in de peilingen met de boodschap dat zij wil heronderhandelen over de door Europa opgelegde bezuinigingen. Veel Grieken hebben daar na jaren van recessie en draconische bezuinigingen wel oren naar.

Als er nieuwe verkiezingen komen en een nieuwe Griekse regering wil inderdaad heronderhandelen, dan is de vraag hoe hard de Europese Unie, het Internationaal Monetair Fonds en de Europese Centrale Bank zich opstellen. Deze trojka maakt de afspraken met de Griekse regering over bezuinigingen en hervormingen. Eind juni zou de Griekse regering een nieuw bezuinigingsplan moeten indienen ter waarde van 5,5 procent van het bruto binnenlands product. De trojka zou de Grieken meer tijd en lucht kunnen geven.

Wat zijn de gevolgen als Griekenland uit de euro stapt?

De gevolgen zijn voor de Grieken waarschijnlijk desastreus. Als ze de drachme herinvoeren, keldert de nieuwe munt in waarde. Omdat Griekenland veel importeert, zullen de prijzen snel stijgen. De koopkracht van gewone Grieken zal drastisch dalen. De kans is groot dat de Griekse banken failliet gaan: ze leunen op de Europese Centrale Bank, die mogelijk haar steun intrekt. Grieken met spaargeld zullen proberen te vluchten. Het invoeren van een nieuwe munt, is een langdurige logistieke operatie.

De Grieken kunnen die periode overbruggen door schuldbekentenissen uit te geven. Daarop staat dan dat de staat over een jaar aan de bezitter van het papier drachmes uitbetaalt. Intussen kunnen de schuldbekentenissen als geld dienen.

Een vaak genoemd voordeel van een vertrek uit de eurozone voor de Grieken is dat een in waarde gekelderde drachme de Griekse export goedkoper maakt. Dan kunnen de Grieken weer concurreren. De vraag is of dat voordeel opweegt tegen alle nadelen. En of de Grieken echt meer gaan exporteren bij een lagere munt.

Hoe duur is een Grieks vertrek?

Dat hangt af van hoe de Grieken de euro verlaten. Een ordelijk vertrek is goedkoper dan een wanordelijk vertrek. Een vertrek met ruzie lijkt echter het meest waarschijnlijk. Dan zeggen de Grieken: ‘Wij betalen lekker niks meer terug’. Wat hebben ze er anders aan om de euro te verlaten? Als ze alle openstaande rekeningen netjes afbetalen, kunnen ze net zo goed in de euro blijven. Dat kan zomaar 250 miljard euro kosten.

Wat kost een vertrek Nederland?

De rekening voor de overheid (en dus de belastingbetalers) komt via twee routes. Ten eerste via de al verstrekte noodleningen aan Griekenland. De eerste van 110 miljard euro is helemaal verstrekt. Het verstrekken van de tweede lening van 130 miljard euro is nu begonnen. Dat gebeurt in tranches, om de druk op de Grieken hoog te houden.

Nederland heeft tot nu toe 7,3 miljard euro te verliezen, als de Grieken hun schulden helemaal niet meer terugbetalen. Dat gebeurt echter zelden. Als Griekenland ooit weer geld wil lenen op de internationale kapitaalmarkten zal het ook weer moeten onderhandelen over het betalen van oude schulden.

Ten tweede via de Europese Centrale Bank. Dit bedrag is met onzekerheid omgeven, omdat de ECB hierover niet rapporteert. De ECB heeft staatsobligaties van Griekenland opgekocht. De ECB heeft aan Griekse banken geleend tegen onderpand. En de Europese centrale banken hebben via het Target2-systeem een vordering op de Griekse centrale bank. Opgeteld kan dat makkelijk tot meer dan 100 miljard euro oplopen. Hoeveel verlies De Nederlandsche Bank lijdt, wil DNB niet zeggen. Voormalig president Nout Wellink noemde vorig jaar een schadepost van 4 miljard euro voor DNB.

Wat betekent een vertrek voor de eurozone?

Dat is volstrekt onduidelijk. Er kan paniek ontstaan in andere probleemlanden. Lex Hoogduin, voormalig directielid van DNB: „Je kunt niet zeggen: ‘We kunnen ze makkelijk laten gaan’. Er zijn teveel onvoorziene consequenties.”