41-plus? IVF zelf betalen

Op IVF moet fors bezuinigd worden, maar hoe? Vrouwen boven de 41 betalen voortaan zelf, stellen gynaecologen voor.

Redacteur Zorg

1Wie komt nu in aanmerking voor IVF, ofwel vergoeding van de behandeling?

Vrouwen tot 45 jaar oud die al ten minste een jaar aan het proberen zijn om met seks zwanger te worden. Als dat niet is gelukt, krijgen ze drie IVF-pogingen vergoed. Elke poging kost zo’n 3.000 euro. Tijdens de behandeling krijgt de vrouw hormonale stimulatie (medicijnen) zodat ze goede eicellen produceert. Die worden dan buiten de baarmoeder bevrucht met sperma. Vervolgens plaatst de gynaecoloog één bevrucht embryo terug in de baarmoeder. Ook vrouwen die met donorsperma zwanger willen worden (omdat ze lesbisch of alleenstaand zijn bijvoorbeeld) komen in aanmerking voor vergoeding van IVF. En vrouwen die een chemokuur moeten ondergaan en eerst wat eicellen laten invriezen. Vorig jaar was één op de veertig pasgeboren baby’s een zogeheten reageerbuisbaby.

2Wat verandert er?

Elk jaar krijgen zo’n achtduizend vrouwen in Nederland IVF. Daar besteedt Nederland 50 miljoen euro aan, via de basisverzekering waar iedereen aan meebetaalt. Het (demissionaire) kabinet wilde dat al beperken tot 20 miljoen euro en stelde daarom voor om vanaf 2013 nog één IVF-poging per vrouw te vergoeden. Bezwaar van de Nederlandse Vereniging van Gynaecologen is dat maar 25 procent van de vrouwen na één poging ook echt zwanger raakt. Na twee of drie pogingen is de helft zwanger. De gynaecologen stellen nu voor – als er toch bezuinigd moet worden – om drie IVF-pogingen te blijven vergoeden, maar niet één IVF-poging meer voor vrouwen van boven de 41 jaar. Dat is ongeveer 10 procent van alle IVF-patiënten.

Ook stellen de gynaecologen voor om langer te wachten met IVF bij vrouwen die nog niet zo lang proberen zwanger te raken. Ze bepleiten minder onderzoek bij mannen met ‘ernstig verminderde zaadvorming’, en zeggen dat er slechts één embryo moet worden teruggeplaatst bij vrouwen tot 38 jaar (daarna meer omdat de kansen dan erg klein worden). Dit alles om aan de bezuiniging van 30 miljoen euro te komen.

3Is bij vrouwen boven de 41 jaar IVF straks alleen weggelegd voor een elite?

Ja. Maar IVF lijkt sowieso een ingreep te zijn die vooral wordt gebruikt door hoogopgeleide vrouwen. Meer dan lageropgeleide vrouwen stellen zij het moederschap uit omdat ze eerst carrière willen maken. De vruchtbaarheid van een vrouw begint hard af te nemen na haar dertigste. Nederlandse vrouwen met een hbo- of wetenschappelijke opleiding krijgen het eerste kind gemiddeld op hun 34ste. Alle Nederlandse vrouwen bij elkaar krijgen het eerste kind gemiddeld met 29,5 jaar. Overigens is IVF in Nederland na de 45ste verjaardag van de vrouw helemaal verboden.

4Is dat geen leeftijdsdiscriminatie?

Nee. Er moet ergens een grens worden getrokken, vindt men. Het had ook 40 jaar kunnen zijn of 42. Sommige ziekenhuizen weigeren IVF al aan stellen waarvan de vrouw 40 jaar is. Hoe ouder de vrouw, hoe kleiner immers de kans dat ze zwanger raakt en dat IVF werkt, zegt de Utrechtse hoogleraar Voortplantingskunde Bart Fauser. „Wij willen deze bezuiniging niet, maar als je toch moet besparen, dan kun je de schaarse middelen beter inzetten waar ze het effectiefst zijn. Tot 41 jaar dus.”

5 Wie worden nog meer getroffen door de maatregel?

Vrouwen die hun eicellen invriezen omdat ze nog geen partner hebben gevonden met wie ze een kind willen. Of omdat ze een behandeling, zoals chemo, moeten ondergaan die hun vruchtbaarheid zal verminderen. Veel vrouwen gebruiken een (vergoede) hormoonbehandeling om in korte tijd veel eicellen te produceren. Die worden dan ingevroren. Zijn die vrouwen er eenmaal aan toe om een kind te krijgen, dan worden de ingevroren eicellen uit de diepvriesbank gehaald en bevrucht buiten de baarmoeder (het tweede deel van IVF).