Straks heb je driehonderd kilo aan de haak

Zeldzamer dan de panda en ouder dan de dino: de steur. Deze maand worden vijftig exemplaren uitgezet in de Nederlandse rivieren. Die zijn daar nu schoon genoeg voor.

Redacteur Natuur & Milieu

Wouter Helmer staat langs de Waal en wijst over het water. „Vroeger was deze rivier zo goed als dood. Het dieptepunt was in 1986. Er zat geen leven meer in het stroomgebied van de Rijn. En moet je nu eens kijken: er leven wel veertig soorten.”

Helmer, directeur van natuurorganisatie ARK, heeft een feestelijk weekje achter de rug. Afgelopen donderdag werden drie steuren losgelaten in Rotterdam en vrijdag was het de beurt aan nog eens veertien stuks van deze „indrukwekkende zoetwatervis” om te worden teruggezet in de natuur. Dit keer bij Nijmegen. Later deze maand volgt de rest van in totaal vijftig steuren.

De Europese steur (Acipenser sturio) is vrijwel uitgestorven. Er zijn er op de wereld nog maar enkele honderden van, vrijwel allemaal in het estuarium van de Gironde bij het Franse Bordeaux. In Nederland werd de laatste steur in 1953 gevangen, in de Waal bij Tiel. De steur is naar het schijnt 200 tot 250 miljoen jaar oud. Helmer: „De steur is zeldzamer dan de panda en ouder dan de dino.”

Voor twintigduizend euro hebben de Nederlanders vijftig stuks op de kop kunnen tikken bij het Franse instituut Irstea bij Bordeaux, dat er in slaagde de steuren te kweken. „We hebben er veel moeite voor moeten doen”, vertelt Niels Brevé van Sportvisserij Nederland, de organisatie die samen met ARK en het Wereld Natuur Fonds het plan ten uitvoer heeft gebracht. „De vissen zijn feitelijk eigendom van de Franse staat. Die is er voorzichtig mee, en wil dat de steuren goed terechtkomen. We moesten veel vergunningen aanvragen.”

Vorige week zondag zijn de steuren per vrachtwagen naar Nederland gebracht. Afgelopen donderdag werden er veertien te water gelaten bij Kekerdom, een dorpje ten oosten van Nijmegen. Gadegeslagen door tientallen fotografen, bestuurders en natuurliefhebbers droeg onder anderen oud-minister Jan Terlouw de dieren in een tas naar de Waal in en floep, weg waren ze, naar de bodem van de rivier.

Drie tot vijf jaar oud zijn de steuren, nog maar zeventig centimeter lang. Een volwassen steur kan drieënhalve meter lang worden, ruim driehonderd kilo zwaar. Steuren kunnen zeventig tot tachtig jaar oud worden. Wie een bedreigde vissoort zoals steur vangt, wordt dringend verzocht hem terug te zetten, tegen een vergoeding van vijftig euro.

De losgelaten steuren hebben in hun buikholte een transponder van enkele centimeters lengte, aangebracht door Gerard de Laak van Sportvisserij Nederland. Hij heeft alle vijftig steuren in Bordeaux geopereerd. De zenders vertellen wetenschappers waar de vissen zich ophouden. „We denken dat ze naar de Noordzee zullen gaan. Maar wanneer dat zal zijn en hoe ze daar komen, is de vraag”, zegt De Laak. Bij stuwen, sluizen en en waterkrachtcentrales in Rijn en Maas liggen kabels van Rijkswaterstaat die de signalen van de transponders opvangen.

Zullen de vissen overleven? De natuurbeschermers denken van wel. Er worden in Nederland nu al regelmatig steuren gesignaleerd en gevangen. Het gaat daarbij om andere soorten dan de Europese steur, exoten die ooit in vijvers zijn geplaatst en, te groot geworden, illegaal in vrije wateren zijn losgelaten. „Die vissen kunnen zich handhaven, dus dat zou deze soort ook moeten lukken”, zegt Wouter Helmer.

Niet alleen is het water van de Rijn veel schoner dan tientallen jaren geleden, maar ook zijn er de afgelopen jaren door Rijkswaterschap meer nevengeulen gegraven om het water meer ruimte te geven. In die geulen voelt de steur zich thuis. Daar eet hij vlokreeftjes en waterpissebedden.

De vraag is nog wel of de steuren daadwerkelijk de Atlantische Oceaan zullen bereiken om daar volwassen te worden, en of ze vervolgens vanaf hun tiende tot vijftiende levensjaar weer kunnen terugkeren naar de rivier om er te paaien, zich voort te planten. De trekvissen kunnen via de Nieuwe Waterweg en het Haringvliet wel naar buiten.

Maar of ze ook de weg terug weten te vinden? Vanaf eind volgend jaar gaan in elk geval de sluizen van de Haringvlietdam na jaren discussie permanent op een kier. Jan Damman van Sportvisserij Nederland: „Ik hoop dat de steuren niet klem komen te zitten in die kier, want het zijn grote vissen.”