Nieuwe uitdager voor Merkel

In Dortmund vierden driehonderdduizend voetbalfans de zege van Borussia in de Duitse bekerfinale. Tegelijkertijd analyseerden politici en commentatoren in Düsseldorf en Berlijn de verkiezingsnederlaag van de christen-democratische CDU en de overwinning van de SPD in Noordrijn-Westfalen. De Duitse televisie schakelde een beetje heen en weer tussen de politieke vreugde en verdriet en het uitzinnige gejubel.

En dat was geen toeval. Borussia was al landskampioen geworden. Toch was de beker niet zomaar een prijs. De 5-2 op Bayern München voelde als genoegdoening voor het verarmde industriële Ruhrgebied op het nuffige Beieren dat Duitsland zo graag economisch de les leest.

Wordt het niet tijd om de grootste deelstaat van Duitsland, die nu al twee decennia meebetaalt aan de wederopbouw van het Oosten maar zelf in verval is geraakt, prioriteit te geven? Al verschilde de toonhoogte, die vraag was in zowel Dortmund en Düsseldorf aan de orde.

Het electorale succes van de SPD is in de eerste plaats een uiting van dit gemoed. Minister-president Hannelore Kraft, die nu wel een meerderheid heeft voor haar rood/groene regering, is niet alleen een goede politicus. Net als Christian Lindner, die de liberale FDP in de deelstaat liet ontsnappen aan een aangekondigde electorale dood. Kraft haalde vooral 40 procent voor de SPD binnen omdat ze goed aanvoelt dat de burgers in Noordrijn-Westfalen meer belang hechten aan onderwijs, industriële innovatie en sociale infrastructuur dan aan een snel begrotingsevenwicht.

Hannelore Kraft weet wat er in de deelstaat leeft, antwoordde driekwart van de ondervraagden in een enquête. Over haar CDU-uitdager Norbert Röttgen oordeelde slechts een kwart zo. Dat verklaart waarom de CDU met zo’n kwart van de stemmen het slechtste resultaat in haar 67-jarige geschiedenis heeft gehaald op de geboortegrond van partijstichter Konrad Adenauer.

De nederlaag van Röttgen, die gisteravond direct zijn regionale partijleiderschap opgaf, heeft vermoedelijk ook gevolgen voor bondskanselier Angela Merkel. Het feit dat CSU-leider Horst Seehofer vanuit Beieren al de aanval heeft geopend op Röttgen als milieuminister, diens functie in Berlijn, illustreert dat. Ondanks de recente deelstaatsuccessen van coalitiepartner FDP, en ondanks de populariteit van Merkel, staat de zwart/gele regering daarom onder druk.

Ook als Merkel de CDU kan revitaliseren, heeft de uitslag tot buiten de deelstaat betekenis. De kiezers in en rond het Ruhrgebied hebben duidelijk gemaakt dat nieuw industrieel én sociaal elan belangrijker kan zijn dan alleen budgettaire discipline. Ook in het nog rijkere Noordwesten van Europa botsten de politieke democratie en financiële markten. Zij het niet frontaal, zoals elders in Europa, maar schampend.