Jezus in de Nieuwe Wereld

Wellicht is de volgende president van de VS een mormoon. Er is nu een ‘biografie’ van het Boek van Mormon.

Redacteur Wetenschap

Omstreeks 1820 krijgt in Palmyra – in het noordwesten van de staat New York – de Amerikaanse boerenzoon Joseph Smith visioenen. Een paar jaar later dicteert hij (22 jaar) een compleet boek in oud-testamentaire stijl. Smith zegt dat hij die tekst vertaalde van antieke gouden platen in het ‘hervormd Egyptisch’ die hij vond in een graf op aanwijzing van de engel Moroni. De kroniek zou in het jaar 420 zijn voltooid door diezelfde engel, die toen nog mens was, samen met zijn vader, de schrijver Mormon. Het Boek van Mormon vertelt het verhaal hoe Jezus ná de hemelvaart naar Amerika kwam. Want ook daar diende het ware geloof te komen, speciaal voor de Joodse stammen die daar al honderden jaren eerder verzeild waren.

Smith richt vervolgens een succesvolle christelijke kerk op, die nog altijd geleid wordt door een Profeet als Smiths opvolger. Volgens Smith gaan de openbaringen van de christelijke God nog altijd door, ook na het afsluiten van Nieuwe Testament in de oudheid. Smiths eigen visioenen zijn het belangrijkste bewijs en zijn boek wordt als een soort Derde Testament toegevoegd aan de bijbel: Het Boek van Mormon.

Vooral in het begin hadden de mormonen het moeilijk. In de religieus gistende Amerikaanse pionierssamenleving wordt Smiths groeiende sekte fel bestreden, niet in het minst om zijn introductie van veelwijverij. Het hoofdkwartier wordt daarom diverse malen verplaatst, onder meer naar Missouri waar in 1838 zelfs een Mormon War wordt uitgevochten (22 doden). Uiteindelijk vestigt de sekte zich in 1847 in de leegte van Utah. Smith zelf is drie jaar daarvoor gedood tijdens een poging om hem uit een gevangenis te bevrijden.

Nog altijd is de kerk een vreemde verschijning in het christendom, vooral om dat extra geopenbaarde Boek van Mormon en ook wel om hun andere ideeën over de drie-eenheid en de mogelijkheid om overledenen postuum te dopen (onlangs werd Anne Frank postuum mormoons, maar dat werd na felle protesten uit Joodse kring snel teruggedraaid).

Smiths openbaring rondom veelwijverij is nog steeds vrijwel het enige dat het grote publiek weet van de mormoonse Kerk. Zelf trouwde Smith met zo’n dertig vrouwen. Officieel bestond die mormoonse veelwijverij slechts vijftig jaar. In 1890 verbood een van Smiths opvolgers, kerkleider William Woodruff, op grond van een nieuwe openbaring (en onder druk van de Amerikaanse regering) het trouwen met meer dan één vrouw.

Radicale afsplitsingen van de kerk zetten de gewoonte wel voort. Vorig jaar nog werd de leider van zo’n sekte veroordeeld tot levenslang wegens kindermisbruik en bigamie.

Het verhaal van de mormonenkerk kun je op veel manieren vertellen. Vooral de oorsprong lijkt op een roman vol geweld en seks waarin een oplichter op zoek naar geld een visioen verzint. Door het onverwachte succes gaat hij steeds meer in zijn eigen verhaal geloven en veroorzaakt hij zowaar een nieuwe kerk. Maar deze geschiedenis is óók het verhaal van de onuitputtelijke fantasie van het christendom dat altijd weer aan de historische omstandigheden wordt aangepast. Waarom dan niet een echt Amerikaanse variant, waarin Jezus ook verscheen in de Nieuwe Wereld?

De ideeën van de mormonen zijn niet vreemder dan die van het gewone christendom, we zijn er alleen minder aan gewend. Misschien zal de volgende president van de VS lid zijn van precies deze Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen. De Republikeinse kandidaat Mitt Romney is lid van een familie die al sinds de negentiende eeuw actief is in de mormoonse Kerk.

Het eigenaardigste van het mormonisme blijft het eigen boek, het Boek van Mormon, verteld in een voor buitenstaanders moeilijk toegankelijk stijl die lijkt op een mengeling van de Bijbelboeken Ezechiël en Kronieken. De ‘biografie’ van Paul Gutjahr geeft helaas geen beschrijving en geen analyse van wat er nu eigenlijk allemaal in dat boek staat geschreven. Dat is vreemd, want Gutjahr wil juist duidelijk maken dat het Boek van Mormon ‘een van de grote prestaties van de Amerikaanse literatuur’ is. We moeten hem nu op zijn woord geloven.

Paul C. Gutjahr: The Book Of Mormon. A Biography. Princeton University Press, 280 blz. € 23,-