Een lichaam dat op dieet is repareert zichzelf beter

Jan Hoeijmakers (1951) wijst er graag op dat onze levensverwachting stijgt en stijgt: per uur komt er een kwartier bij. Dat betekent dat we elke tien jaar gemiddeld tweeënhalf jaar ouder worden. Maar wat is veroudering? Om dat te begrijpen moet je volgens Hoeijmakers bij het repareren van ons erfelijk materiaal zijn. Hij is hoogleraar moleculaire genetica aan het Erasmus MC.

Moet er veel gerepareerd worden in ons lichaam?

„Per cel gaan er elke dag wel 50.000 bouwstenen kapot. Repareren gaat met een heel team van eiwitten. Je hebt er die fouten opsporen, je hebt er die zorgen voor het openritsen van de dubbele DNA-strengen, later komen de ‘chirurgen’ die een stukje wegknippen, weer andere eiwitten vullen het gat weer op, enzovoort. Wij hebben de genen voor die eiwitten als eersten geïsoleerd. Er zijn verschillende reparatieprocessen. Als die het niet goed meer doen, leidt dat onder andere tot verouderingsverschijnselen.”

Is alle veroudering een kwestie van gebrekkige reparaties?

„Hele goeie vraag. Als je me in m’n hart kijkt zeg ik: het meeste wel.

„We waren helemaal niet op zoek naar veroudering, maar deden kankeronderzoek. Dat liep via een paar uiterst zeldzame ziektes, waaronder de ziekte xeroderma pigmentosa, die mensen overgevoelig voor zonlicht maakt en heel snel tot huidkanker leidt. Maankinderen heten de patiëntjes ook wel: ze kunnen geen daglicht verdragen. Heel raadselachtig en naar is ook het syndroom van Cockayne, waarbij kinderen vermageren en niet groeien. En bij TTD, trichothiodystrofie, krijgen ze daarnaast ook nog onder meer broze nagels en haren, en worden meestal maar vijf of zes.

„Omdat die ziektes zo weinig voorkomen, is onderzoek lastig. Maar we konden ze wel als het ware bij muizen nadoen. Toen bleek dat de muisjes grijs werden! Pas op dat moment dachten we: zijn ze aan het verouderen? Dat bleek zonneklaar het geval. En toen we twee van die ziektes tegelijk inbouwden ging het nog sneller.”

Hebben we hier in de praktijk iets aan?

„We konden ook zien dat die muisjes heel klein bleven, ze onderdrukten hun groei. Energie gaat dan in onderhoud zitten, en in het afweersysteem op peil houden. Alle organismen hebben van nature die reactie als het niet goed gaat, als er bijvoorbeeld niet genoeg te eten is. Van calorische restrictie word je ook ouder.

„Maar diëten is moeilijk. Als we nou in staat zijn de stoffen te vinden die het lichaam prikkelen om op een lager pitje te gaan, zodat de stofwisseling en de afweer het beter doen, dan zouden we die in een pil kunnen stoppen. Onsterfelijk kunnen we niet worden, maar als je al die ouderdomsziektes – ook diabetes, botontkalking, alzheimer – kunt remmen of voorkomen…”

Maken wij dat nog mee?

„Nou, het gaat razendsnel. Ik sta elke keer versteld. Van dat repareren wisten we niks toen ik begon. Van dat vertragen van het metabolisme ook niet. Natuurlijk kan ik niet precies zeggen wanneer, maar die pil komt er.”

Morgen, 15 mei, spreekt Jan Hoeijmakers over ‘Lang leve onze genen’. 20.00 uur. Paard van Troje, Prinsegracht 12, Den Haag. Toegang: € 7