'Witte lintjes' tarten Poetins bewind

Veel goed opgeleide jongeren uit de Russische middenklasse hebben zich aangesloten bij de ludieke protesten tegen president Poetin. Ze zien hem als een archaïsche heerser. Bang voor de politie zijn ze al niet meer.

De Russische variant van de Occupy-beweging is opgestaan. Niet uit protest tegen het kapitalisme, zoals in het Westen, maar uit onvrede over Vladimir Poetin, die afgelopen maandag voor de derde keer als president van Rusland is beëdigd.

De ‘bezetters’ huizen sinds woensdagnacht op de Tsjistije Proedy-boulevard. Bij het standbeeld van de Kazachstaanse dichter Abaj Koenambajev (de beweging noemt zich ‘OkkoepajAbaj’) hebben ze een provisorisch kamp opgeslagen, dat ‘s avonds door een paar duizend Russen met witte lintjes op hun borst wordt bezocht. Zij gingen erheen toen bekend werd dat oppositieleiders Aleksej Navalny en Sergej Oedaltsov vijftien dagen cel hadden gekregen voor hun rol bij de in ernstige rellen geëindigde massabetoging van zondag 6 mei. „We blijven hier tot de regering met ons wil onderhandelen”, zegt oppositieparlementariër Ilja Ponomarjov.

De activisten maken intussen muziek en discussiëren over democratie, eerlijke verkiezingen en vrije media. Er is een koek-en-zopie, waar ze thee en voedsel krijgen.

‘s Nachts blijven er enkele tientallen activisten slapen, op camping- en yogamatjes. De rest gaat naar huis, want de jonge activisten zijn vaak goed verdienende burgers uit de creatieve beroepen – designers, journalisten, marketeers, ondernemers en IT’ers – die overdag moeten werken.

Een dynamische nieuwe generatie, die over haar eigen leven wenst te beslissen en zich door een corrupte bureaucratie belemmerd voelt, lijkt zich daarmee tegen het archaïsche regime van Poetin af te zetten. Ze krijgt sinds een paar dagen meer volgelingen in andere steden, zoals Samara.

De populaire Ksenia Sobtsjak, de Russische Linda de Mol, heeft zich in een paar maanden tijd ontwikkeld tot een van de niet-politieke leiders van het protest. Ze geniet zichtbaar van haar nieuwe rol. Als er een provocateur opduikt, zoals een als varken vermomd lid van Kremlinjeugdbeweging Nasji, dan haalt Sobtsjak de politie erbij om de ordeverstoorder weg te leiden.

De OkkoepajAbaj liet zijn gezicht zien op de dag van Poetins inauguratie, toen overal in het centrum van Moskou activisten werden gearresteerd. Het dragen van een wit lintje, het symbool van het anti-Poetinprotest, was al voldoende om opgepakt te worden. Groepjes jongeren zwierven door de stad in een kat-en-muisspel met de ME.

Een opvallende trek van hun protest is dat de activisten sinds het politiegeweld van zondag ineens niet meer bang zijn voor de ME. Ze lieten zich met een lach op hun gezicht arresteren, in het besef dat ze kort daarna vrijgelaten zouden worden.

Op haar beurt is de politie zo geschrokken van het burgergeweld tegen de ME van 6 mei, dat ze zich tactvol kalm houdt. De activisten in het kamp is nog geen haar gekrenkt. De enige voorwaarde die de politie heeft gesteld is dat ze geen politieke leuzen uiten. Als alternatief zingen ze nu Beatles-liedjes en populaire Russische chansons uit de jaren zestig, waarin af en toe een ondeugend ‘Poetin – stap op!’ wordt verweven. Het is Woodstock of Parkpop veertig jaar na dato, maar dan met deelnemers die via Twitter de buitenwereld en elkaar vertellen wat ze aan het doen zijn.

Een verontrustend signaal is echter dat Poetins woordvoerder, Dmitri Peskov zich vrijdagavond heeft laten ontvallen dat het kamp een dezer dagen om drie uur ‘s nachts ontruimd wordt, omdat het in strijd met de wet zou zijn. Wat er dan gebeurt is onduidelijk. „Als de activisten klappen krijgen, zouden hun in de Sovjet-Unie opgegroeide, gezagsgetrouwe ouders zich wel eens tegen de machthebbers kunnen keren”, zegt de 34-jarige Joelia, een van de betogers.

Vanmiddag organiseert een groep beroemde Russische schrijvers, onder wie Boris Akoenin, een ‘stadswandeling’ vanaf het Poesjkinplein naar het kamp. Waarschijnlijk krijgen ze gezelschap van veel ‘witte lintjes’. Dan zal blijken of de OkkoepajAbaj een langer leven is beschoren.