Planten hebben ook gevoel

Fruitariërs bekommeren zich om het leed van planten. Hun strenge voedseleisen prikkelen de fantasie van thuiskok .

Courtesy Van Zoetendaal

Je kunt niet over koken schrijven en denken, zonder het over eten te hebben. Daar doen we het tenslotte voor, al dat gekook.

En als je het hebt over eten, heb je het over het opeten van stoffen die we beschouwen als voedingsmiddelen. Als je zegt: dat zijn eiwitten, koolhydraten en vetten, mineralen en vitamines praat je op een chemische manier over eten. Als je spreekt over romige saus en mals vlees spreek je op een lekkerbekkige manier over eten, en zo kun je nog een hoop manieren verzinnen.

Je kunt ook op een morele manier over eten praten: welke ethische keuzes maak je als je eet en wat betekenen die voor het milieu en voor andere levende wezens. Ook dat is een uitgebreid gebied, dat loopt van industriële voedselvervaardiging en alles wat daarbij komt kijken (denk aan de grootschalige landbouw, de verpakkingsindustrie, de weggooicultuur) tot dierenleed en broeikasgassen (de methaanwinden van het vee).

Ook die discussies heeft iedereen wel eens gevoerd: mag je vlees eten en dus dieren laten doden voor je maaltijd? Mogen er dieren in vaak uitgesproken slechte omstandigheden gehouden worden voor een ei bij het ontbijt? Mogen we kalveren weghalen bij hun moeders opdat wij de melk kunnen opdrinken? Mogen we honing wegnemen van de bijen?

Er is geen eind aan de vragen en geen eind aan de antwoorden ook. Eten zegt ontzaglijk veel over de opvattingen die mensen hebben, of juist over hun gebrek aan interesse in opvattingen.

Geboden en verboden treffen de eter heel direct en bepalen zijn of haar manier van leven. Het is niet voor niets dat godsdiensten dol zijn op het stellen van regels aangaande voedsel: dan voelen de gelovigen dat hun overtuiging een bepaalde leefwijze van ze vraagt, en door de moeite die ze zich getroosten neemt de overtuiging weer in kracht toe.

Een specifieke manier van eten leidt ook gemakkelijk tot morele superioriteit. Voor een deel is die terecht – het valt moeilijk te ontkennen dat het moreel superieur is om geen dieren te willen doden. Maar voor een deel wordt die al of niet vermeende superioriteit gebruikt, door sommige mensen althans, om alle andere mensen de maat te nemen. ‘Weet u dan niet’ – en dan volgt er weer iets verschrikkelijks wat je zou moeten weten en zou moeten vermijden, van gifstoffen tot milieuproblemen, van dierenleed tot onrecht in Afrika.

Als je het daar steeds over zou hebben, dan kwam je in een kookrubriek nooit meer aan koken toe. Zou je het er nooit over hebben, dan zou je wel een erg onwetende indruk maken, en een merkwaardige desinteresse aan de dag leggen voor waar al dat eten dat we zo smakelijk bereiden eigenlijk vandaan komt.

Fatsoenlijk eten

Vandaar dat ik even wil wijzen op een boek dat onlangs is verschenen. Het heet Fatsoenlijk eten. Mijn leven als proefkonijn en het is geschreven door de Duitse schrijfster Karen Duve. Zij is een onverschillige eter die veel cola drinkt, kant en klare pizza’s eet, gebraden diepvrieskip koopt voor 2,99 euro. Tot ze op een dag tot zich laat doordringen dat ze best weet dat kip die zó goedkoop is, niet anders dan uit een industrieel martelkamp kan komen – nu ja, dit staat er niet letterlijk maar dit type bewoordingen wordt wel veel gebruikt – en dat ze desondanks die kip koopt en eet. Terwijl ze nota bene van dieren houdt: ze heeft zelf kippen, een muildier, een paard en een hond met kanker die ze net voor een klein kapitaal heeft laten opereren. Maar die diepvrieskip, die maar zes weken geleefd heeft onder barre omstandigheden en die gevoerd is op een manier die het kippenlijf slecht kan verdragen, die kip eet ze doodleuk op.

Ze besluit om het anders te gaan aanpakken. Ze zal niet alleen maar lezen over de morele keuzes die andere mensen maken, ze zal er ook naar leven. Om te voelen wat het betekent als je je wél wat aantrekt van de dingen die je weet. En ze zal zich verdiepen in de argumenten die die mensen voor hun keuze aanvoeren. Om zichzelf te disciplineren besluit ze er een boek over te schrijven, het bovengenoemde. Eerst eet ze twee maanden uitsluitend biologische waren. Dan is ze twee maanden lang vegetariër. Dan wordt ze veganist en blijft dat vier maanden. Tot slot eet ze nog twee maanden ‘fruitarisch’.

Fruitarisch ja. Ook wel ‘fructarisch’ genoemd. Fruitariërs zijn mensen voor wie het veganisme niet ver genoeg gaat (veganisten eten of gebruiken niets dat van dieren afkomstig is, dus ook geen eieren, melk, kaas, honing, wol en leer). Fruitariërs zien planten ook als levende wezens met een vermogen te lijden, en zij eten dus uitsluitend wat je van een plant kunt nemen zonder hem schade te doen. Fruit. Noten. En zaden als ze geoogst worden zonder de plant te doden. Veel fruitariërs, maar lang niet alle, vinden dat graanhalmen al dood zijn als ze gemaaid worden – dan kun je dus tarwe, rogge etcetera eten en ook brood of pasta (zolang er geen ei in de pasta zit en geen suiker in het brood – biet- en rietsuiker worden van planten gemaakt).

Veel fruitariërs lijken er niet te zijn, Duve moet moeite doen ze te vinden en veel eetplezier schenkt het fruitarische leven ook niet. Dat komt geloof ik ook wel doordat Duve niet zo’n fantasierijke kok is – ze eet voornamelijk erwten in kokosmelk tijdens de fruitarische periode.

Beperkte mogelijkheden kunnen ook juist een uitdaging zijn en een manier om je bewuster te zijn van wat je wel eet. Beperkingen kunnen de fantasie juist prikkelen. En je hebt je fantasie echt nodig als je voor de paar groenten die je ‘mag’ eten geen kruiden kunt gebruiken (kruiden worden levend afgesneden) en geen uien en knoflook (waarvoor de plant uit de grond getrokken moet worden). Een Indiase curry met pompoen, erwtjes, kokosmelk, komijn en koriander en wat fijngehakte rode peper, dat kan wel. Of gebakken aubergine met harissa. Maar gegrilde courgette met kruidenolie gaat alweer te ver.

Wat je ook verzint, er is al gauw iets dat niet door de fruitarische beugel kan. In koekjes gaan eieren en als je geen eieren gebruikt, wat kan, zit je met de suiker. Koekjes gezoet met appelstroop en/of rozijnen, dat zou kunnen.

Duve besluit aan het eind van haar experiment niet om fruitariër te worden, het is haar, ondanks haar pogingen om zich in te leven, toch wat al te ver gezocht. Ze zal meestal veganistisch eten. Nu, dát schept ruim voldoende mogelijkheden.

Bekijk op het weblog Honger & Dorst hoe Lex Kok gazpacho maakt (zonder bleekselderij ook geschikt voor fruitariërs): nrcl.nl/hongerendorst