Op zoek naar de zaadkampioenen

Zebravink (Taeniopygia guttata) Foto Michelle Tribe

‘Na mijn werk aan zeekoeten wilde ik het mechanisme van spermacompetitie beter leren begrijpen. Zebravinken waren de logische keuze voor dit vervolgonderzoek. Ik had al eens zebravinken gehouden, als klein jongetje, samen met mijn vader. Ze laten zich gemakkelijk fokken in gevangenschap. En het belangrijkste voor mijn onderzoek: zebravinken zijn kleurpolymorf. Twee van de vele kleurvarianten onder zebravinken zijn grijs en reebruin.

“De bruine kleur erft recessief over. Dat betekent dat de nakomelingen van een mannetje met twee grijze genvarianten en een reebruin vrouwtje altijd grijs zijn, en die van twee bruine vinken altijd bruin. De kuikens worden dus als het ware gelabeld door hun vader. Op die manier konden wij aantonen dat jongen uit één legsel verschillende vaders konden hebben, als het vrouwtje met meerdere mannetjes had gepaard. Nu weet elke ornitholoog dat, maar voor die tijd was dat volkomen nieuw.

“De zebravink is nog steeds een geweldige modelvogel. Afgelopen week was in het nieuws dat reageerbuisbaby’s die geboren worden na ICSI, een techniek waarbij één spermacel direct in een eicel wordt geïnjecteerd, meer geboorteafwijkingen hebben. Dat is niet zo gek als je bedenkt dat zo’n spermacel min of meer willekeurig uitgekozen wordt. Ze hebben niet de enorme hindernisbaan door de baarmoeder en eileiders doorlopen en overwonnen. Vergis je niet: voor een spermacel is dat alsof ze tien marathons achter elkaar moeten lopen. Van de honderd miljoen geëjaculeerde spermacellen halen er maar tien de finish. Maar hoe vind je die tien kampioenen?

“In een mens vind je ze nooit meer terug, tenzij je gaat opereren, maar bij vogels kan dat wél. De spermacellen die het eitje bereiken komen vast te zitten in het membraan van de dooier. Dat is hetzelfde membraan dat je doorprikt als je een ei bakt en wilt dat het eigeel eruit loopt. De spermacellen kunnen we daar zo af wassen. De bevruchters.

“Ik wil gaan uitzoeken wat het is dat deze ‘winnende’ spermacellen’ onderscheidt van de verliezers. En wat gebeurt er als we een vrouwtje insemineren met sperma van twee verschillende vogels insemineren? Welke spermacellen halen dan de eindstreep, en waarom?

“De meeste zebravinken die wij fokken zijn gezond, maar 12 jaar geleden werd er een blind vinkje geboren, Billie, dat ik mee naar huis nam. Billie raakte ingeprent op mijn dochter. Elke keer dat hij haar stem of voetstappen hoorde, zong hij zijn lied en danste hij zijn dansje, als een hond die begint te kwispelen als hij zijn baasje ziet.

“Als ik weer een tam zebravinkje had, zou ik er wat kleine experimenten mee doen. Zebravinken strijken elkaars veren glad, maar niemand weet wat er precies in hun vogelbreintjes omgaat. Het lijkt erop dat ze ervan genieten. Als je een hond aait en je stopt, dan geeft hij een duwtje met zijn neus. Hij vindt dat je door moet gaan. Billie deed dat ook, met zijn snavel.

“Ik vermoed dat dit gladstrijken niet alleen maar fijn is, maar dat het ook een belangrijke rol speelt bij de paarvorming. Met een tam zebravinkje zou ik relatief eenvoudig veranderingen in hartslag kunnen meten als iemand zijn veren gladstrijkt. Als ik zijn veren gladstrijk – of wie hij dan ook als zijn partner ziet – gaat zijn hartje dan sneller kloppen vergeleken met een vreemde?

“Toevallig lieten de verzorgers van het vinkenverblijf me twee weken geleden weten dat er weer een blind zebravinkje geboren was, het tweede in decennia. Natuurlijk hoeft een zebravink niet blind te zijn om hem tam krijgen, maar het maakt het wel makkelijker. Het klinkt cru, maar een blind vogeltje is afhankelijker. Hij kan niet wegvliegen, hij heeft je nodig.