Nieuwe combinatietherapie geneest muizen van diabetes

Stop de auto-immuunreactie die de insulineproducerende β-cellen in het pancreas vernietigt en dien groeifactoren toe die voor de aanmaak van nieuwe cellen zorgen. Met deze combinatie zijn Amerikaanse onderzoekers erin geslaagd om muizen van diabetes type 1 te genezen. De behandeling werkt zelfs als de diagnose pas laat gesteld wordt en de ziekte dus al vergevorderd is. Of hij ook bij mensen werkt moet nog blijken. Het onderzoek is vooral een bewijs dat deze benadering kan werken om deze vorm van suikerziekte te genezen (Science Translational Medicine, 9 mei).

Diabetes type 1 ontstaat als de β-cellen in de eilandjes van Langerhans worden aangevallen en geleidelijk vernietigd door het eigen immuunsysteem. Daardoor neemt de productie van insuline af en kan het lichaam steeds slechter glucose uit het bloed opnemen. Betekende de ziekte vroeger een doodvonnis, tegenwoordig is hij goed te behandelen met insuline-injecties. Het onderliggende ziekteproces wordt er echter niet door aangepakt. Dat gebeurt wel bij de zogeheten eilandjestransplantatie, waarbij eilandjes van een donor worden toegediend. Die behandeling wordt maar spaarzaam uitgevoerd en heeft het grote nadeel dat een patiënt levenslang afweeronderdrukkende medicijnen moet slikken. Dat is niet nodig wanneer men de β-cellen laat regenereren met behulp van groeifactoren. Die nieuwgevormde cellen blijven dan echter kwetsbaar voor aanvallen door het immuunsysteem. Het is dus zaak deze af te slaan.

Dat kan door een tweetal receptoren stil te leggen die aanwezig zijn op de T-cellen die de β-cellen aanvallen. Dit was al eens geprobeerd, maar bleek niet afdoende om type 1 diabetes te genezen. Daarom combineerden de onderzoekers dit met een oude immunologische truc. Ze dienden de dieren beenmerg en miltcellen van een donor toe. Zo ontstonden zogeheten gemengde chimeren. De dieren hadden afweercellen van gemengde afkomst: eigen en van de donor. Gemengde chimeren zijn tolerant voor vreemd weefsel. De truc wordt toegepast in de transplantatiegeneeskunde om afstoting van het donororgaan tegen te gaan, maar werkt ook bij auto-immuunziekten waarbij lichaamseigen cellen abusievelijk voor vreemd weefsel worden aangezien. In de behandelde dieren kon vervolgens met behulp van een uitgekiende cocktail van groeifactoren de productie van nieuwe β-cellen worden opgestart. Na twee maanden produceerden de dieren voldoende insuline en waren de diabetessymptomen verdwenen.

De onderzoekers zien hun werk als een eerste stap op weg naar een therapie. Er is nog veel onderzoek bij andere proefdiersoorten nodig voordat deze behandeling bij mensen toegepast kan worden.

Huup Dassen