Nederland spreekt mee in Moskou

Gelfand-Georgiev, Olympiade Calvia 2004. Wit begint en wint.

I n de jaren zestig van de vorige eeuw werden veel televisieforums geleid door het gereformeerde retorische kanon prof. mr. dr. I. A. Diepenhorst, die de kudde van zijn forumleden altijd zeer zorgvuldig voorstelde: ,,Links van mij aan tafel, voor de kijkers dus rechts op hun scherm...”

Als ik nu schrijf over de match om het wereldkampioenschap tussen Anand en Boris Gelfand, voel ik me een beetje als de geleerde Diepenhorst. „Straks, voor mij vanmiddag, voor u lezers van de zaterdagkrant gistermiddag om één uur, doch om drie uur als u in Moskou woont...”

Goed, vrijdagmiddag om 13.00 uur Nederlandse tijd begon dus in het beroemde Tretjakov-museum in Moskou de eerste van de twaalf partijen tussen Anand en Gelfand. Over de partij van gisteren, laat staan die van vandaag, kan ik niets zeggen, maar ik kan wel een tip geven: kijk naar de officiële website moscow2012.fide.com/en/. Dat ‘en’ op het eind staat voor de Engelse versie; er is ook een Russische site.

De laatste jaren wordt van belangrijke Russische schaakevenementen op super-de-luxe manier verslag gedaan op internet, en dat zal bij dit wereldkampioenschap niet anders zijn. Alles wat je maar bedenken kunt is er: webcams, rondzwervende camera’s, interviews met zwaargewichten uit de schaakwereld, historisch archiefmateriaal en natuurlijk live commentaren op de partijen door grote schakers.

De gastheer bij het Engelstalige commentaar is NRC-medewerker Dirk Jan ten Geuzendam, die ook een van de hoofdredacteuren van het blad New in Chess is en voor de technische partijanalyses een beroep kon doen op de stal van temperamentvolle volbloedschakers die aan dat blad meewerken.

Vrijdag en zaterdag is de vaak geestige Nigel Short commentator. Zondag is de eerste vrije dag en maandag en dinsdag kunnen we luisteren naar Jan Timman. Nederland spreekt een deskundig woordje mee in Moskou.

Omdat ik over de partij van gisteren nog niets kan zeggen is er hier een uit het verleden. Het was de eerste partij die Anand van Gelfand won. Daarvoor hadden ze drie keer remise gespeeld en Gelfand had vier keer gewonnen.

Die eerste winstpartij van Anand was een bijzondere. Anand schreef in zijn boek My Best Games of Chess: „Ik was buitengewoon trots op deze partij en Gelfand was erg sportief; hij zei dat hij het niet erg vond zo’n partij te verliezen en dat ik een goede kans had zowel de prijs van de Informator voor de beste partij als die voor het beste openingsnieuwtje te krijgen (in feite kreeg ik ze allebei niet!).”

Voor de aardigheid keek ik nog even of Anands briljante elfde zet ook gespeeld zou zijn door Houdini, het sterkste schaakprogramma. In ieder geval deed Houdini het niet op mijn wat aftandse computer. Na twee uur denken koos hij nog steeds voor het zwakkere 11...Pf2.

Gelfand-Anand, Linares 1993

1. d4 d5 2. c4 dxc4 3. e4 c5 4. d5 Gelfand pakt het graag scherp aan. De rustige zet is 4. Pf3 4...Pf6 5. Pc3 b5 6. Lf4 Da5 7. e5 Onder meer door deze partij speelde men later vooral 7. Ld2 of het gambiet 7. a4 Pxe4 8. Pe2 7...Pe4 8. Pge2 Pa6 9. f3 Er is geen goede weg terug voor wit, want na 9. a3 Lb7 wordt zijn pion d5 zwak. 9...Pb4 Dit stukoffer was nog geen verrassing voor Gelfand. Een paar ronden eerder had Anand tegen Beljavski 9...Pxc3 10. Pxc3 Lf5 gespeeld, maar na 11. g4 Lg6 12. a4 kwam wit in het voordeel. 10. fxe4 Pd3+ 11. Kd2 Tot hier had Gelfand snel en zelfverzekerd gespeeld. Hij rekende er natuurlijk op dat zwart nu met 11...Pf2 12. De1 Pxh1 zijn toren zou winnen, wat volgens het commentaar dat Anand later schreef, volkomen verkeerd zou zijn.

11...g6 Een schitterende stille zet. Zwart laat de toren staan. Hij wil pion e5 winnen, waarna zijn Lg7 met geweldige kracht de pionnen op de damevleugel zal ondersteunen. Gelfand verzonk nu in diep gepeins. 12. b3 Het is een natuurlijke reactie om als je door een stukoffer wordt overvallen, iets terug te willen offeren, maar Gelfand geeft te veel terug. Ook na andere zetten zou wit het overigens heel moeilijk krijgen. 12...Lg7 13. bxc4 Pxf4 14. Pxf4 Lxe5 15. Pfe2 b4 16. Da4+ Dxa4 17. Pxa4 Lxa1 18. Pxc5 Zwart staat een kwaliteit voor, maar door wits pionnenmacht in het centrum blijft het spannend. 18...0-0 19. Pd3 a5 20. g3 Lg7 21. Lg2 La6 22. c5 Tac8 23. c6 Tfd8 Nu dreigt zwart 24...Lxd3 25. Kxd3 Txc6. Wit moet daarom nog meer materiaal geven om zijn pionnen te bewaren. 24. Tc1 Lh6+ 25. Pef4 Lxd3 26. Kxd3 e5 27. Kc4 exf4 28. Te1 fxg3 29. e5 Lf4 30. hxg3 Lxg3 31. Te3 Lf4 32. Te4 Lh2 33. Lh3 Tc7 34. Te2 Lg3 35. Te3 Lf4 36. Te4 g5 37. Kc5 Te7 38. Kd4 Na fel verzet is wit nu aan het eind van zijn krachten. Na 38. d6 Txe5+ 39. Txe5 Lxe5 40. Ld7 h5 zou hij met zijn vrijpionnen zwarts toren en loper kunnen winnen, maar daarna lopen zwarts pionnen door. 38...f6 39. d6 Lxe5+ 40. Txe5 Txd6+ Wits vrijpionnen zijn geëlimineerd en hij gaf op.