Column

Is de centrale bank wel/niet almachtig?

Ze zijn jong, fit en sceptisch. Klaas Knot en Jens Weidmann, de twee heren die waken over ons geld, de bazen van de Nederlandse en Duitse centrale bank. Ze zitten samen in het bestuur van de Europese Centrale Bank (ECB). De bank die ongekende dingen doet om de euro en de Europese Unie te redden van de ondergang. Zoals onbeperkt en langdurig geld lenen aan Europese banken, tegen gebrekkig onderpand. Zoals het opkopen van staatsobligaties van eurolanden met geldproblemen.

Knot en Weidmann maken zich zorgen over die reddingsacties. Zulke grote zorgen dat ze die hardop uitspreken. Normaal doen centrale bankiers dat niet. De ECB spreekt met één mond en die is van de president, Mario Draghi (Italiaan). Maar Knot en Weidmann zijn publieke critici geworden van het beleid van de ECB, van het bestuur dus waar ze zelf inzitten.

Zo schreef Weidmann deze week een artikel in de Britse krant The Financial Times. Daarin zei hij, vrij geparafraseerd: wij, centrale bankiers, zijn god niet. Wij kunnen niet alles oplossen. Letterlijk: „In weerwil van wat velen geloven, is monetair beleid geen wondermiddel. De vuurkracht van centrale banken is niet oneindig”.

Weidmanns betoog is een reactie op economen en politici als de nieuwe Franse president François Hollande, die vinden dat de ECB te weinig doet. Ja, u leest het goed, te weinig. De ECB doet meer dan het ooit deed (zoals 1.000 miljard euro aan banken uitlenen voor drie jaar), meer dan hij ooit wilde, en loopt daarbij enorme risico's, maar nog steeds is het te weinig. Er zijn economen die hysterisch naar de centrale banken staan te schreeuwen: druk geld, koop op, doe iets!!!! De Amerikaanse Nobelprijswinnaar Paul Krugman is zo’n econoom. Krugman noemt Ben Bernanke, de baas van de Amerikaanse centrale bank, The Borg, naar de emotieloze, identiteitsloze en gewetenloze robotmensen uit de televisieserie Star Trek. Bernanke heeft half Amerika opgekocht, nog steeds vindt Krugman het niet genoeg. Want wie gaat nou zitten zeuren over de waarde van geld als er zoveel mensen werkloos zijn?

De discussie gaat eigenlijk over de vraag: is de centrale bank almachtig? Kan de centrale bank de crisis verhelpen door ruimhartig te zijn met geld: lage rente, veel uitlenen, veel opkopen. De rekkelijken zeggen: ja. De preciezen zeggen: daar zijn grenzen aan.

Tot nu toe winnen in de ECB de rekkelijken de wedstrijd. Daarom haken de Duitsers af. Twee Duitse centrale bankiers stapten al op uit onvrede: Alex Weber en Jürgen Stark. En nu zegt Weidmann dus om de paar weken: we zijn enge dingen aan het doen. Mensen, HALLO, we zijn enge dingen aan het doen. Voormalig centraal bankier Lex Hoogduin maakt zich daar zorgen over, zei hij twee weken geleden in NRC: „Het is niet goed dat de Duitsers niet erg meedoen in het bestuur van de ECB op dit moment. Dit zijn geen outsiders in hun samenleving. Het draagvlak voor het project (de euro, red.) wordt daarmee discutabel. Stark had er zelfs emotioneel last van”.

Waar zijn Weidmann en consorten eigenlijk zo bang voor? Ze vrezen dat burgers hun vertrouwen in de ECB en misschien wel in de waarde van hun geld verliezen. De Duitsers weten sinds de hyperinflatie van de jaren twintig van de vorige eeuw hoe desastreus dat kan zijn (de instabiliteit droeg bij aan de opkomst van Adolf Hitler).

Waarom zouden burgers hun vertrouwen in de ECB verliezen? De kans is groot dat de ECB op dit moment (Zuid-Europese) banken van geld voorziet, die niet gezond zijn en die slecht onderpand bij de ECB stallen. Daarmee is de centrale bank eigenlijk banken aan het redden met belastinggeld. Want als die banken failliet gaan, verliest de ECB geld op zijn uitstaande leningen en moeten nationale parlementen in heel Europa (belasting)geld bijstorten in de ECB. Weidmann: „Het redden van banken met geld van belastingbetalers kan alleen een besluit zijn van nationale parlementen”. Verderop: „Dit is geen obsessie met de letter van de wet, het is cruciaal in de acceptatie van de monetaire unie door Europese burgers”.

Dit zijn toch geen onzinnige kanttekeningen. De Duitsers stellen zich bovendien niet onwillig op: ze lijken zelfs bereid hogere inflatie te tolereren, zo hintten hooggeplaatsen deze week.

Als we de Duitsers daarbij louter gaan uitlachen (rare regelfetisjisten die Duitsers), dan haken ze op een gegeven moment simpelweg af. Niet omdat ze niet de pinautomaat van Europa willen zijn maar omdat ze in het diepst van hun overtuiging geraakt zijn door de laksheid waarmee de ECB met een van hun kernprincipes omspringt. De regels van het geld zijn voor veel Duitsers geen regeltjes bedacht door zure economen, ze zijn het begin en het einde van de beschaving.